TARAFLAR SAVAŞI YANLIŞ HESAPLADI
Wall Street Journal'ın (WSJ) aktardığına göre, savaşın başında hem Washington hem de Tahran rakibinin vereceği tepkiyi yanlış hesapladı. Bu durum çatışmanın hızla büyümesine ve kısa vadede çıkış yolu görünmeyen bir krizin oluşmasına yol açtı.
ABD Başkanı Donald Trump pazartesi günü yaptığı açıklamada savaşın 'çok yakında biteceğini' söyledi. Ancak aynı konuşmada ABD'nin gerekirse operasyonlarını daha da genişletebileceğini de ifade etti. Aynı gün İran, Orta Doğu genelinde yüzlerce insansız hava aracı (İHA) ve füze fırlattı.
ABD'NİN PLANI TERS TEPTİ: VENEZUELA MODELİ İŞE YARAMADI
ABD yönetiminin planı, 28 Şubat'ta İran liderliğine yönelik düzenlenen ve ülkenin dini lideri Ali Hamaney'in öldürülmesiyle sonuçlanan saldırının İran yönetimini çökerteceği yönündeydi.
Washington'da bazı yetkililer, Venezuela'daki senaryoya benzer şekilde İran içinden daha pragmatik isimlerin ortaya çıkarak ABD ile iş birliğine gidebileceğini düşünüyordu.
Ancak bu senaryo gerçekleşmedi. Hamaney'in yerine geçen oğlu Mücteba Hamaney, sert bir söylemle intikam sözü verdi ve ülkede hükümete karşı büyük bir ayaklanma da yaşanmadı.
İRAN'IN SALDIRI KAPASİTESİ ABD VE İSRAİL'İ ZORLUYOR
Yoğun hava saldırılarına rağmen İran'ın balistik füze ve İHA saldırıları düzenleme kapasitesini koruduğu belirtiliyor. İran ordusu ABD'nin Orta Doğu'daki üslerini, İsrail'i ve özellikle Körfez ülkelerinin büyük şehirlerini hedef almaya devam ediyor.
Tahran ayrıca dünya petrol ticareti için kritik önemdeki Hürmüz Boğazı'nı kapatarak küresel enerji piyasasında ciddi sarsıntıya yol açtı. Dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğalgaz ticaretinin yaklaşık beşte biri bu boğazdan geçiyordu.
KÖRFEZ ÜLKELERİ BEKLENENDEN DAHA DİRENÇLİ
İran'ın stratejilerinden biri de Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Bahreyn, Kuveyt, Katar ve Suudi Arabistan'daki havaalanları, enerji tesisleri, limanlar ve veri merkezlerini hedef alarak bu ülkelerin ekonomilerini çökertmekti.
Tahran yönetimi bu yolla Körfez ülkelerinin ABD'ye baskı yapmasını ve ateşkesin İran'ın şartlarında gerçekleşmesini hedefliyordu.
Ancak Körfez ülkeleri beklenenin aksine geri adım atmadı. Hava savunma sistemleri İran'ın gönderdiği çok sayıda İHA ve füzeyi düşürerek büyük yıkımı önledi.
İRAN'IN UZUN VADELİ STRATEJİSİ
ABD'nin yoğun saldırılarına rağmen İran yönetiminin ateşkese yanaşmayabileceği belirtiliyor. İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf gibi sertlik yanlısı isimler, ülkenin talepleri karşılanmadan saldırıların durmayacağını savunuyor.
Uluslararası Kriz Grubu'ndan İran uzmanı Ali Vaez, WSJ'ye verdiği demeçte, İran'ın stratejisinin ABD ve müttefiklerinin savunma stoklarının tükenmesini beklemek olduğunu söyledi.
Vaez'e göre İran yönetimi zaman kazandığı her durumda daha güçlü bir konuma gelmeyi hedefliyor.
DENİZ YOLLARI DA RİSK ALTINDA
Uzmanlar ayrıca İran'ın deniz ticaret yollarını hedef alabileceğine dikkat çekiyor. Yemen'deki Husilerin Kızıldeniz'de yaptığı saldırılar, nispeten zayıf aktörlerin bile küresel ticareti ciddi şekilde aksatabileceğini gösterdi.
Rusya'nın Gazprom Neft petrol şirketinde 2022 yılına kadar strateji ve inovasyon başkanlığı yapan Sergey Vakulenko, WSJ'ye yaptığı açıklamada, benzer bir stratejinin Hürmüz Boğazı'nda da uygulanabileceğini belirterek, 'Birkaç İHA ve gemisavar füze bile uzun süreli bir krize yol açabilir' dedi.
'KALICI BARIŞIN SAĞLANMASI ZOR'
Uzmanlara göre savaş kısa süre içinde sona erse bile kalıcı bir barışın sağlanması zor görünüyor.
Ali Vaez, özellikle Mücteba Hamaney'in ailesinin büyük kısmını kaybetmesinin ardından ABD ile anlaşmaya yanaşmasının zor olduğunu belirterek şu değerlendirmeyi yaptı: 'Silahlar sussa bile ortaya çıkacak denge oldukça kırılgan olacak.'
'ÇATIŞMANIN KAZANANLARI SAVAŞAN TARAFLAR OLMAYACAK'
ABD ile İran arasındaki savaşın küresel etkileri tartışılırken, bazı analistler çatışmanın en büyük kazananlarının savaşın tarafları olmayabileceğini savunuyor.
Uzmanlara göre savaşın uzaması en çok Rusya'nın işine yarayabilir. Çünkü enerji fiyatlarındaki yükseliş Moskova'nın petrol ve doğalgaz gelirlerini artırıyor.
Carnegie Russia Eurasia Center'dan Alexandra Prokopenko, WSJ'ye yaptığı açıklamada, 'Çatışmanın birkaç ay sürmesi Kremlin için avantajlı olur. Bu durum petrol fiyatlarını uzun süre yüksek tutabilir' ifadelerini kullandı.
Washington Post köşe yazarı ve dış politika analisti Max Boot'a göre ise, mevcut tabloya bakıldığında İran savaşının iki potansiyel kazananı bulunuyor: Rusya ve Çin.
RUSYA ENERJİ FİYATLARINDAN KAZANÇ SAĞLIYOR
Boot'a göre, İran savaşının başlamasından önce yaklaşık 73 dolar olan petrol fiyatı, çatışmaların ardından 100 doların üzerine çıktı ve bu durum Moskova'nın enerji gelirlerini artırarak Ukrayna savaşını finanse etmesine yardımcı olabilir.
Ayrıca ABD'nin İran'la çatışmaya yoğunlaşmasının Ukrayna'ya verilen askeri desteği de etkileyebileceği belirtiliyor. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, İran'la savaşın ilk günlerinde kullanılan Patriot hava savunma füzelerinin miktarının, Ukrayna'nın 2022'den beri kullandığından daha fazla olduğunu söyledi.
ÇİN İÇİN STRATEJİK DİKKAT DAĞINIKLIĞI
Boot'a göre savaşın bir diğer dolaylı kazananı ise Çin olabilir. Washington'un askeri ve siyasi enerjisinin yeniden Orta Doğu'ya yönelmesi, ABD'nin Asya-Pasifik'te Çin'le yürüttüğü stratejik rekabetten dikkatini uzaklaştırabilir.
Boot, Çin'in son yıllarda ileri teknoloji alanlarında büyük yatırımlar yaptığını ve birçok kritik sektörde ABD'nin önüne geçtiğini savunuyor. Avustralya Stratejik Politika Enstitüsü'nün raporuna göre Çin'in 74 kritik teknolojinin 66'sında araştırma liderliğini ele geçirdiği belirtiliyor.
Buna ek olarak Çin'in dünya elektrikli araç üretiminin yaklaşık yüzde 70'ini, akıllı telefonların yüzde 80'ini, lityum iyon bataryaların yüzde 80'ini gerçekleştirdiği ifade ediliyor.
ABD'NİN ASKERİ KAYNAKLARI DAĞILABİLİR
Boot'a göre İran'la süren savaşta kullanılan yüksek hassasiyetli füzeler ve hava savunma sistemleri, aslında Tayvan'ın savunulması gibi potansiyel krizlerde de kritik rol oynayabilecek kapasitelere sahip.
Bu nedenle savaşın uzaması, ABD'nin hem askeri stoklarını tüketebilir hem de küresel stratejik önceliklerini zorlayabilir.
ABD'DE SAVAŞIN MALİYETİ ARTIYOR
Boot'a göre bugün ABD'nin enerji açısından Orta Doğu'ya bağımlılığı geçmişe kıyasla çok daha düşük. Trump yönetimindeki bazı yetkililer de bu nedenle İran'a karşı askeri operasyonların ekonomik riskinin az olduğunu savunuyor.
Ancak savaşın başlamasının ardından ABD'de benzin fiyatlarının yalnızca bir hafta içinde yüzde 14 artması, bu hesapların test edildiğini gösterdi.
'KAZANANLARIN RUSYA VE ÇİN OLMA İHTİMALİ GÜÇLÜ GÖRÜNÜYOR'
Max Boot yazısının sonunda savaşın sonucunun henüz belli olmadığını vurgulasa da mevcut tabloya bakarak şu değerlendirmeyi yapıyor:
'ABD ile İran arasındaki savaşın kazananının kim olacağını söylemek için erken. Ancak şu anda bakıldığında kazananların Rusya ve Çin olma ihtimali oldukça güçlü görünüyor.'
