Borçlulara Kötü Haber

Ankara Barosu mensubu Avukat Mehmet Demirayak, özellikle son yillarda siklikla gündeme gelen ve çokça kafa karisikligina sebep olan munzam zarar tazminati ile ilgili açiklamalarda bulunarak alacaklinin faizle karsilanamayan munzam zararini talep etme hakkinin gündemde oldugunu söyledi.



Konu ile ilgili konusan Avukat Mehmet Demirayak, "Para borçlarinda enflasyonun yüksek, temerrüt (gecikme) faizinin düsük oldugu durumlarda alacaklinin munzam zarara ugrayacagi muhakkaktir. Munzam zarar yargi kararlarinda, borçlu temerrüde düsmeden borcunu ödemis olsaydi alacaklinin malvarliginin kazanacagi durum ile temerrüt sonucunda ortaya çikan ve olusan durum arasindaki fark olarak tanimlanmistir. Mevzuatta munzam zarar, Türk Borçlar Kanunu’nun 122. Maddesinde düzenlenmistir. Buna göre; ’Alacakli, temerrüt faizini asan bir zarara ugramis olursa, borçlu kendisinin hiçbir kusuru bulunmadigini ispat etmedikçe, bu zarari da gidermekle yükümlüdür’. Kanuna göre alacakli, borçlunun temerrüde düsmekte kusurlu oldugunu ispatla yükümlü degildir. Borçlu ancak temerrüdündeki kusursuzlugunu kanitlamak kosuluyla sorumluluktan kurtulabilir. Burada aranan kusur, borçlunun temerrüde düsmedeki kusurudur. Bununla birlikte Yargitay uzun yillar boyunca alacaklinin zarara ugradiginin somut bir sekilde (örnegin alacagini zamaninda tahsil edememesinden ötürü, baskasina olan borcunu ödemek için daha yüksek oranda faizle borç aldigini kanitlamak gibi) ispat edilmesi sartini aradigindan, munzam zarara ugranildigi iddiasiyla açilan davalardan bugüne kadar büyük oranda sonuç alinamamistir. Ancak Anayasa Mahkemesi, yapilan bireysel basvurular üzerine, son zamanlarda vermis oldugu kararlari ile bu durum önemli ölçüde degismistir. AYM kararlarina göre; ’Enflasyon ve buna bagli olarak olusan döviz kuru, mevduat faizi, hazine bonosu ve devlet tahvili faiz oranlarinin sabit yasal ve temerrüt faiz oranlarinin çok üstünde gerçeklesmesi; bundan borçlunun yararlanmasi, alacaklinin ise zarara ugramasi sonucunu dogurmaktadir. Bu nedenle borçlu borcunu süresinde ödememekte, yargi yoluna basvuruldugunda da yargi süresini uzatma gayreti göstermekte, böylece yargi mercilerindeki dava ve takipler çogalmakta, yargiya güven azalmakta, kendiliginden hak almak düsüncesi yayginlasarak kamu düzeni bozulmakta, kisi ve toplum güvenligi sarsilmaktadir’. ’Mülkiyet hakki kapsaminda alacagin geç ödenmesi durumunda, arada geçen sürede enflasyon nedeniyle paranin degerinde olusan hissedilir asinma ile mülkiyetin gerçek degeri azaldigi gibi, bu bedelin tasarruf veya yatirim araci olarak getirisinden yararlanmak imkâni da bulunmadigindan, bu sekilde kisiler mülkiyet haklarindan mahrum edilerek haksizliga ugratilmaktadir’ denilerek mülkiyet hakkinin ihlali sebebiyle dosyanin mahkemesine geri gönderilerek yeniden yargilama yapilmasina hükmetmistir" dedi.

Avukat Mehmet Demirayak, "Anayasa Mahkemesi’nin vermis oldugu bu kararlardan sonra, Yargitay ilgili daireleri de uygulamalarini esnetmis, alacaklinin zarara ugradigini ayrica ispatlamasi gerektigi yönündeki kati yorumlarindan büyük ölçüde dönerek soyut ispati yeterli gördügü kararlarinin sayisi artmistir. Buna göre Yargitay 11 ve 15. Hukuk daireleri, vermis olduklari kararlarinda; munzam zarar davalarinda, alacaklinin ispat yükümlülügünün çok siki kurallara baglanmamasi gerektigini, enflasyonist ortamda bireyin parasinin degerini sabit tutmak ve kazanç saglamak için bir çaba ve girisiminde bulunmasinin, örnegin en azindan vadeli mevduat veya kurlari devamli yükselen döviz yatirimlarinda degerlendirmesi, olaylarin normal akisina, hayat tecrübelerine uygun düsen bir karine olarak kabul edilmesi zorunludur, sonucuna varmistir" ifadelerini kullandi.

Munzam zarar talep edilebilecek alacak kalemleri

Hangi alacak çesitlerinde munzam zararin talep edilebilecegi ile ilgili de bilgi veren Avukat Mehmet Demirayak, "Munzam zarar, özellikle haksiz fiilden kaynaklanan alacaklarda talep edilebilecegi gibi, kanundan ve sözlesmeden dogan alacak kalemlerinde de talep edilebilir. Sözlesmeden kaynaklanan alacaklara örnek olarak mal sigortasi dedigimiz kasko ve yangin poliçelerinden dogan tazminat alacaklari, haksiz fiile örnek olarak ise trafik ve is kazalarindan kaynaklanan alacaklar verilebilir. Kasko, hirsizlik, yangin ve dask poliçesi gibi mal sigortalarinda ikame deger yöntemine göre zarar belirlenecek olup, ispati daha kolaydir. Burada davali borçlu, temerrüde düsmede kusursuz oldugunu ispatlayamamissa, dava açilmasina sebebiyet vermis ve yargilamayi özellikle uzatarak alacaga ulasilmasini geciktirmis ise kanaatimizce munzam zarar tazminatina hükmedilmesi gerekecektir" ifadelerine yer verdi.

Hangi dönemler için munzam zarar istenebilir

’Hangi dönemler için munzam zarar istenebilir?’ sorusuna da cevap veren Demirayak, "Munzam zarar, borçlunun temerrüde düstügü, yani para borcunun ödenmesi gerekip de ödenmedigi tarih ile, alacaklinin yargilamanin sonunda örnegin bes yil sonra alacagina ulastigi tarih arasindaki zaman dilimi dikkate alinarak hesaplanir. Bunu bir misalle açiklamak gerekirse, 01.01.2019 tarihinde ödenmesi gerekip de ödenmeyen, örnegin 100 bin TL lik alacagin, 5 yillik yargilamanin sonunda 01.01.2024 tarihinde ödendigi bir olay düsünelim. Alacak, zamaninda yani 01.01.2019 tarihinde ödenmis olsaydi 100 bin TL’nin 01.01.2024 tarihindeki ulasacagi deger, yüksek enflasyon dikkate alindiginda, paranin mevduat, altin, döviz vs. gibi yatirim araçlarinda degerlendirilmesi durumunda, örnegin 500 bin TL olacakti. Ancak yargilama sonunda faiziyle birlikte davacinin eline yalnizca 200 bin TL geçtigini varsayarsak, aradaki 300 bin TL’lik fark, davacinin ugramis oldugu faizle karsilanamayan munzam(askin) zarar olacaktir" diye konustu.



Avukat Mehmet Demirayak, özellikle pandemiden sonra enflasyonun artmasi, ancak yasal faizlerin yüzde 9 seviyesinde kalmasi ve davalarin uzamasi sebebiyle, alacaklilarin çok ciddi hak kayiplarina ugradigini, bu nedenle munzam zarar talep etmek konusunda toplumun bilinçlenmesi gerektigini de sözlerine ekledi.