Cumhurbaskani Erdogan, Soçi Görüsmesini Degerlendirmesi

Rusya Devlet Baskani Vladimir Putin’in daveti üzerine Soçi’ye yaptigi ziyarete iliskin dönüs yolunda gazetecilere açiklama yapan Cumhurbaskani Erdogan, sürekli telefon görüsmeleri gerçeklestirdigi Putin’le uzun bir aradan sonra yüz yüze yapilan ikili görüsmede Türkiye ile Rusya arasindaki iliskileri ve bölgesel konulari ayrintili sekilde ele alma imkani oldugunu söyledi.

Hem ikili iliskilere yeni ve güçlü bir ivme kazandirmak hem de bölgede yasanan gelismeleri ele almak için üç saati askin bir görüsme yaptiklarinin altini çizen Erdogan, “Bu çerçevede bu senenin ilk 8 ayinda geçen yilin ayni dönemine kiyasla yüzde 50’ye yakin artisla 21 milyar dolari asan ticaret hacmimizi, ortak hedefimiz olan 100 milyar dolar seviyesine ulastirmak için atilacak adimlara odaklandik” diye konustu.

Stratejik bir is birligi alani olan enerji sahasinda da mevcut is birligini ilerletme hususunda mutabik kaldiklarini ifade eden Erdogan, “TürkAkim ve Akkuyu Nükleer Enerji Santrali projelerine iliskin durumu degerlendirdik. Malum, kisa bir süre önce Akkuyu Nükleer Enerji Santrali’ni ziyaret etmistik. Burada 10 bin genç Türk mühendis çalisiyor. Bunun yaninda 3 bin genç Rus mühendis çalisiyor. Bu sayiyi daha da artiracaklar. Nasip olursa 2023’ün Mayis ayinda birinci üniteyi bitirme sözünü kendilerinden aldik. Ondan sonra iki, üç, dört numarali üniteler var. Tabi bizim üç nükleer santral yapma hedefimiz var. Sayin Putin’le ‘Bu iki nükleer santrali de sizinle birlikte yapabilir miyiz?’ diye de görüstük. O zaman Türkiye üç tane nükleer enerji santraline sahip olacak. ‘Bu konuyla ilgili çalisalim’ dediler” seklinde konustu.

Turizm, tarim ve diger alanlarda is birligini gelistirmenin önemini de vurguladiklarini kaydeden Erdogan, turizmde Rusya’nin Türkiye’ye çok ciddi destek verdigini söyleyerek, “Turizmde yasadigimiz sikintilari Rusya’dan gelen turistlerle ciddi manada asmis bulunuyoruz” ifadelerini kullandi.

Görüsmenin odak noktasini bölgesel konularin teskil ettigini belirten Erdogan, “Suriye, Karabag, Libya ve Afganistan’daki gelismeleri etraflica degerlendirme imkanimiz oldu. Ayni sekilde Azerbaycan konusunu degerlendirdik. Atilabilecek ortak adimlar hususunda samimi ve verimli görüs alisverisinde bulunduk. Özellikle Afganistan’daki gelismeler de ele aldigimiz bir diger güncel konu basligi oldu. Özellikle Idlib basta olmak üzere Suriye ile ilgili konulari da ayrintili sekilde ele aldik. Uzun yillardir süren Suriye krizi ülkelerimiz basta olmak üzere tüm bölgeye agir maliyetler getirdi. Insani dramlar yaninda sürecin ekonomik yükü hepimiz için katlanilmaz boyutlara ulasti. Kaldi ki Türkiye olarak su an itibariyla 4,5 milyona yakin mülteciye ev sahipligi yapiyoruz. Ayrintilarin ötesine geçip bu meseleye kalici, nihai ve sürdürülebilir bir çözüm bulma vaktinin geldigini konustuk. Bu konuda birlikte atacagimiz adimlarin gerekliligi üzerinde durduk. Sayin Putin’le görüsmemizde, bu yöndeki her türlü gerçekçi ve adil adima açik oldugumuzu özellikle belirttik” açiklamasinda bulundu.

Erdogan, “Birçok aktörün sahada oldugu ve çetrefilli yönleri bulunan bölgesel konularda zaman zaman bazi fikir ayriliklari da olmuyor degil. Ama bu ikili görüsmemizde hemen hemen bütün konularda bir birlikteligin oldugunu gördük. Bu tabi isin sevindirici yönüdür. Toplantimizi bu sekilde tamamlarken, Sayin Putin’den kisa zamanda bir iadeiziyaret istedim. Kendisi de olumlu yaklasti. Bir de ‘Yüksek Düzeyli Stratejik Konsey Toplantisi’ni bu yil bitmeden Türkiye’de yapalim’ dedim. Ona da olumlu cevap verdi” dedi.



“Ayni yaklasimi muhataplarimizdan da bekliyoruz”

“Bu görüsmenizde özellikle Suriye ve Idlib’in ön planda oldugunu görüyoruz. Bu konuda Putin’den Rusya’nin 2018 Soçi Mutabakati’nin geregi olan taahhütlerini yerine getirmesi noktasinda talebiniz oldu mu? Buna nasil karsilik verdiler? Zira Idlib merkezli bir mülteci krizini Türkiye sizin nezdinizde her firsatta dile getiriyor. Bu konuda bir teminat verdiler mi? Bir de M-4 karayoluyla ilgili durum gündeme geldi mi?” seklindeki soruya cevap veren Erdogan, “Türkiye olarak Suriye’de Rusya’yla birlikte kararlastirdigimiz her hususa bagliligimizi sürdürüyoruz. Buralardan herhangi bir geri adim atmak söz konusu degil. Bütün mutabakatlara uymaya ve güvenlik koridorundaki radikal unsurlarin temizlenmesine de Türkiye olarak biz devam ettik. Bundan da taviz yok. Ama tabi ayni yaklasimi muhataplarimizdan da bekliyoruz. Idlib’de güvenligini sagladigimiz bölgelerde zaman zaman bazi sikintilar yasanmiyor degil. Ama bu sikintilari asmak için ilgili birimlerimiz muhataplariyla görüsmek suretiyle bunu da çözmenin gayreti içinde oluyorlar. Bu konuda da birlikte hareket etmenin önemine vurgu yapiyoruz. Bundan sonraki süreçte de özellikle liderler düzeyinde telefon diplomasiyle, bunun yaninda disisleri ve savunma bakanlarimizin, istihbarat örgütlerimizin müsterek çalismalariyla bunlari çözmenin gayreti içerisinde olalim dedik ve bu konuda da mutabakatimizi ortaya koyduk. Tabi bölgede ateskesin saglikli bir sekilde devami, özellikle Türkiye’den geri dönüsleri hizla artiracaktir. 400 bini Idlib bölgesine olmak üzere 1 milyondan fazla kisi evlerine, topraklarina dönüs yapti. Bu olumlu bir gelisme. Bu rakami artirmak ve ülkemizde misafir ettigimiz Suriyelilerin güvenle topraklarina dönüsü için gerekli çalismalari araliksiz sürdürüyoruz. Benim özellikle üzerinde durdugum bir diger konu da PKK/YPG’nin Moskova’da olmasiydi. Bunu kendilerine hatirlattim. Ayni sekilde bu örgüt ABD’de de Beyaz Saray’da agirlandi. Burada da bunlara ilgi, maalesef ileri derecede. Malum Amerikali McGurk denilen bir adam var. Bu adam terör örgütlerinin adeta sevk ve idaresini yapiyor. ‘Terörle mücadele konusuyla ilgili dayanismamizi daha da artirmamiz gerekir’ dedik” dedi.



“Türkiye’nin uzay çalismalarini konustuk”

Erdogan, bu görüsmede bölgedeki mevcut durumu degerlendirmekle birlikte gündemi agirlikli olarak Türkiye-Rusya iliskilerini daha da gelistirecek hususlar, savunma sanayiinden siyasi ve askeri konulara kadar atilabilecek ortak adimlar ve beraber yapilabilecek yatirimlarin olusturdugunu kaydederek, “Bu konularda Sayin Putin çok açik ve net yapabilecegimiz yatirimlari gündeme getirdi. Örnegin Akkuyu’nun yani sira ikinci ve üçüncü nükleer enerji santralleri konusunu, savunma sanayiine yönelik atilabilecek adimlari görüstük. Tüm bunlarla beraber mesela Türkiye’nin uzay çalismalarini konustuk. Sayin Putin, uzayla ilgili Türkiye ile beraber çalismaya var. Uzayla ilgili atilabilecek adimlarla ilgili de heyetlerimizi, ekiplerimizi çalistiracagiz. Yapilacak çalismayla da bunun zamanlamasini, yol haritasi belirleyecegiz. Ona göre de insallah ilerleyecegiz. Yani uzay çalismalarinda da çok daha ileri boyutta bir teklif var. Bir tane karada, bir tane denizde platform olusturmak suretiyle, buradan uzaya roket firlatma çalismalarini beraber yapabilecegimizin teklifini sag olsun yaptilar. Bu konuda da ilgili arkadaslarimizi görevlendirerek çalisacagiz” diye konustu.



“ES-400’de geri adim atmak söz konusu degil”

Erdogan, “Savunma sanayii ile ilgili adimlar da gündeme geldi dediniz. S-400’ün devaminin alinmasina iliskin bir süreç sekillendi mi görüsmenizde? Diger husus da F-35 programindan Türkiye’nin çikarilmasi sonrasinda Rusya ile yeni nesil savas uçaklari konusunda bir çalisma yürütülmesi, özellikle SU uçaklariyla alakali bir çalisma yapilmasi konusu gündeme geldi mi?” sorusuna ise su cevabi verdi:

“Bir defa S-400 konusunda bizim sürecimiz devam ediyor. Geri adim atmak gibi bir sey söz konusu degil. Bu yararli görüsmemizde tabi ki bunlari da etraflica konustuk ve bunlari daha ileri boyutlara nasil tasiyacagimizi görüstük. Hatta uçak motorlari yapiminda ne gibi adimlar atacagiz, savas uçaklariyla ilgili ne gibi adimlar atacagiz; bunlari da yine etraflica konusma imkanimiz oldu. Allah nasip ederse uçak motorlari konusunda da ayni adimi atacagiz. Bir diger konu, gemi insasinda da yine beraber birçok adim atabiliriz. Denizaltilara varincaya kadar, burada da yine Rusya ile müsterek adimlarimiz insallah olacaktir. Çalisacagiz. Durmak yok yola devam.”

“Almanya ile yapilan Reis serisi denizaltilara Ruslarla mi devam edilecek?” seklindeki soruya “Almanya isi biraz gevsekten aliyor. Almanya eger bu iste bize verdigi sözü yerine getirmezse yapacagimiz is alternatifleri bulmaktir. Alternatifler tükenmez” ifadeleri ile cevap veren Erdogan, “Bu görüsmede Karabag ile ilgili Zengezur Koridoru gündeme geldi mi?” seklindeki soruya ise su yaniti verdi:

“Zengezur Koridoru bütün bölge için önemli bir imkan olacak. Burada hayata geçecek kara ve demir yolu hatlari tüm bölge ülkeleri için ticari ve ekonomik firsatlar getirecek. Azerbaycan bu koridor için genis çapli çalismalar yürütüyor. Tabi Ermenistan tarafinin da yükümlülüklerini yerine getirmesi gerekiyor.”

“Demek ki hayra alamet bazi adimlar atiliyor”

Erdogan, “Amerika dönüsü ‘Biden ile gidisat pek hayra alamet degil’ demistiniz. Amerika ile sorunlarimiz malum; terörü desteklemeleri, S-400 konusundaki tutumlari, FETÖ konusunda adim atmamalari. Gidisat hayra alamet degilse, ABD ile iliskilerde bilmedigimiz bir sey var mi yoksa sorunlar mi derinlesti?” seklindeki soruya, “Bunlari söyledik, cevap geldi zaten. Nasip olursa Roma’da görüsecegiz. Oradan da insallah Glasgow’a gidecegiz. Glasgow’da da büyük ihtimalle görüsecegiz. Demek ki hayra alamet bazi adimlar atiliyor” diye cevap verdi.

Erdogan, Türkiye’nin Afganistan’daki stratejisinin sorulmasi üzerine, “Malum biz artik Afganistan’dan tüm askerlerimizi çektik. Asker varligi olarak Afganistan’da yokuz. Fakat Taliban’in bizle uyumlu bir çalisma içerisine girmesi halinde bizim Taliban’la görüsmemek gibi bir ön yargimiz da yoktur. Çünkü Afganistan halki bizim yüz yillara dayanan geçmisimiz olan bir halktir. Yönetimle de uyum olmasi halinde biz her türlü görüsmeyi yapabiliriz. Buna da kapimiz açiktir” dedi.

Erdogan, Türkiye’nin Kabil Havalimani’nin güvenligini saglama ve burayi isletme düsüncesinden vazgeçip geçmedigi konusunda ise, “Su an itibariyla yokuz ama ileride olabilir” seklinde konustu.



“Er veya geç Amerika buradan çikmali”

“Amerika, Afganistan’dan çekildi. Siz geçen gün çok açik ve net bir sekilde “Amerika Suriye’den de çekilsin” dediniz. Orta dönem perspektifiyle baktiginiz zaman Washington’un nasil bir adim atmasini bekliyorsunuz?” seklindeki soru üzerine Erdogan sunlari kaydetti:

“Az önce bir isimden bahsettim; McGurk, bu aslinda teröre destek veren bir isimdir. Bu adam PKK/YPG/PYD’nin adeta yönetmeni durumundadir. Tabi benim bu ifadem birilerini ciddi manada rahatsiz edecektir. Bunu da biliyoruz. Ama terör örgütleri ile el ele, kol kola oralarda dolasan adamdir bu. Benim teröristlerle mücadele verdigim bir bölgede bunun onlarla kol kola dolasmasi beni ciddi manada rahatsiz etmektedir. Su anda da onun bu terör örgütleriyle iç içe olmasi, beraber olmasi, konumunu zaten ifade etmektedir. Er veya geç Amerika buradan çikmali ve burasi Suriye halkina birakilmali.“

“Amerika ile ilgili çok net ifadeler ortaya koydunuz. ABD Baskani Biden ile G-20 Zirvesi’nde bir araya geleceginiz bilgisi var. G-20 Zirvesindeki görüsmeyi Amerika-Rusya dengesinde siz nereye konumlandiriyorsunuz?” seklindeki soruya Erdogan, “Orada Sayin Biden’la yapacagimiz görüsmenin boyutlari nereye ulasir görecegiz. Mesela, Brüksel’de bir görüsmemiz oldu. Simdi ise Roma’da bir görüsme yapacagiz. Belki bunlari da konusacagiz. Suriye ile ilgili ABD’nin yaklasimi ne olacak? Bunlari dillendirme firsatimiz olacak. Aramizdaki askeri siyasi, ekonomik, ticari tüm iliskileri ele alacagiz. Mesela F-35 sorunu ne olacak? 1 milyar 400 milyon dolar ödeme yapmisiz. Bu ne olacak? Bunlarin akibetini görmemiz lazim. Biz elimizde bol para var da bunlari etrafa saçan bir ülke degiliz. Bu paralari da kolay kolay kazanmadik, kazanmiyoruz. Ya uçaklarimizi verecekler ya da parayi verecekler” ifadeleriyle cevap verdi.

“Anayasa ile ilgili çalismamiz bitme noktasina geldi”

Yeni anayasa ve seçim yasasina iliskin çalismalarin ne asamada oldugunun sorulmasi üzerine Erdogan, “Bizim anayasa ile ilgili çalismamiz bitme noktasina geldi. Bu arada yasadigimiz afetler sebebiyle bir kesintiye ugradi. Tekrar bir araya gelip, çalismamizi süratle bitirecegiz. Siyasi Partiler Kanunu ile ilgili çalismada da Genel Baskan Yardimcim Hayati Bey, MHP’deki muhatabiyla yaptiklari çalismayi belirli bir noktaya getirdiler. Son durumu bana bildirecekler. Ondan sonra da hayirlisiyla buradaki kararimizi da vermis olacagiz. Devlet Bey ile de bir araya gelip üzerinden geçme imkanimiz olabilir. Zaten özellikle baraj vesaire gibi konular medyaya da yansidi” dedi.

Muhalefetin parlamenter demokrasiye dönüs konusundaki tavrinin hatirlatilmasi ve zaman zaman AK Parti içinde de buna dönük bazi fikirlerin konusuldugunun iddia edildiginin söylenmesi üzerine Erdogan, “Asla böyle bir sey söz konusu degil. Baskanlik sistemini getiren bir iktidar kalkip da muhalefetin kuyruguna takilir mi? Böyle bir sey asla olamaz. Biz baskanlik sistemini getirdik ve bu yeni sistemden de memnunuz. Baskanlik sistemiyle insallah yolumuza devam edecegiz. Baskanlik sistemiyle aldigimiz mesafe de ortadadir. Bizi yillarca geride birakmis olan eski vesayetçi sistemi tekrar denemenin anlami yok. Eski sistem demek, yamali bohça demektir. Eski sistem demek, sürekli koalisyon hükümetlerinin olmasi demektir. Eski sistem demek, kesinlikle saglikli bir yönetim biçiminin olmayisi demektir. Olay bu kadar basittir” diye konustu.



“Tarladan manava ve markete kadar bu süreci çok daha ciddi bir sekilde denetleyecegiz”

Erdogan, son olarak sorulan “Fahis fiyat sorununda yalnizca zincir marketler mi sorumlu yoksa bunda üretim maliyetlerinin artmasini da etkisi var mi?” sorusuna ise su ifadelerle cevap verdi:

“Su anda zincir market dedigimiz bu güçlü marketler bu isin agirligini olusturuyor. Bunlarin bir de alt yapilari var. Bu alt yapilar da ciddi manada bu isin beslemesi oluyor. Su anda bazi marketlerle ilgili bir denetim süreci olacak. Bazi cezai müeyyideler gelecek. Böyle bir durum söz konusu. Biz kendilerinden hassasiyet bekliyoruz. Ticaret Bakanligimiz da denetimlerini siklastirarak sürdürüyor. Bunu da devam ettirecegiz. Tarladan manava ve markete kadar bu süreci çok daha ciddi bir sekilde denetleyecegiz.”