Deprem Sonrasinda Enfeksiyon Hastaliklarina Dikkat

Depremlerin, su ve hijyen için gerekli olan sartlarin saglanmasi ve korunmasi imkanlarinda aksamalara, geçici barinma ortamlarinda potansiyel asiri kalabaliklara, çok sayida insanin yer degistirmesine, ciddi yaralanmalara yol açtigi için enfeksiyon hastaliklari riskini de arttirdigini ifade eden Dr. Ulug, “Depremin gelistigi akut dönemde enfeksiyon hastaliklari herhangi bir ölüm sebebi degilken, deprem sonrasi dönemde çesitli enfeksiyonlar gelisebilmekte ve depremden kurtulan afetzedeler enfeksiyondan kaybedilebilmektedir.” dedi.

Enfeksiyon gelisimini kolaylastirici üç faktörün öne çiktigini belirten Dr. Ulug, “Insanlarin yasadigi deprem ve onun olusturdugu stres, hijyen eksikligi ve çevre sartlarinin olumsuzlugu. Ayrica, depremden etkilenen insanlarin plansiz bir sekilde kalabaliklar olusturacak sekilde kamplarda barindirilmalari sirasinda yasanan yiyecek ve temiz su yetersizligi, enfeksiyon gelisimine zemin hazirlamaktadir.” ifadelerini kullandi.

Cenazeler nasil gömülmeli?

Depremde hayatini kaybeden kisilerin bedenlerinin, beklenildiginin aksine, deprem sonrasi salgin hastaliklarin gelismesi açisindan risk olusturmadigini belirten Dr. Ulug, “Cenazelerin, kaynak sulara yakin olmayacak sekilde belirlenmis defin alanlarina, tek tek gömülmesi tavsiye edilmektedir.” dedi.

Dogal afetlerden sonra afetzedelerin yerlestirilmesinin, iyi planlanmasi gerektigini belirten Dr. Mehmet Ulug, “Barinma kamplarinin yeri, su kaynaklarina yakinligi, seyyar kurulacak tuvalet ve banyolarin bu su kaynaklarina uzakliginin iyi planlanmasi gerekmektedir. Bunun yani sira temiz suya ulasim önemlidir, temiz su varligi ile beraber hijyen kurallarina uyulmasi ile su yolu ile bulasabilecek enfeksiyon hastaliklarinin önlenmesi mümkün olacaktir.” diye konustu.



Temiz su nasil elde edilir

Afet sonrasinda el yikama ve temel kisisel hijyen önlemlerine uyulmasinin hastaliklarin yayilmasini önleyecegine dikkat çeken Özel Ümit Batikent Hastanesi Enfeksiyon Hastaliklari Uzmani Dr. Ulug, yapilmasi gerekenleri söyle özetledi:

“Eller, öncelikle yemeklerden veya gida hazirlamadan önce, tuvalete gittikten veya hapsirik, öksürükten sonra ve görünür kirlenme olmasi halinde olmak üzere sik aralarla su ve sabunla yikanmali, görünür kirlenme yoksa alkol içeren solüsyonlarla 20 saniye ovusturulmalidir. Deprem sonrasi içme suyuna ulasimda sorun yasanabilir. Ancak yeterli sivi alinmasina özen gösterilmelidir.”

Içme suyu olarak mümkünse uygun sekilde siselenmis, kapali sularin tercih edilmesi gerektigini dile getiren Dr. Ulug, “Bu tür içme suyuna ulasilamiyorsa, kaynamayla mikroplar ölecegi için kaynatilip sogutulmus su da içilebilir. Kaynatma olanagi da yoksa var olan su, çamasir suyuyla (klorla) dezenfekte edilip tüketilmelidir. Suya eklenecek çamasir suyunun miktari, kullanilacak ürünün içindeki klor miktarina göre degisir, bu nedenle kullanilacak çamasir suyunun üzerindeki etiketten klor miktari belirlenmelidir. Evlerde yaygin olarak kullanilan ve yüzde 4 oranlarinda klor içeren klasik çamasir suyundan kullanilacaksa, her 1 litre suya 3 damla çamasir suyu eklenerek yeterli klorlama saglanir. Sebze ve meyvelerin yikanmasinda da yukaridaki sekilde hazirlanmis klorlu su kullanilabilir.” Ifadelerini kullandi. Yiyecekleri hazirlayacak kisilerin, öncesinde ellerini su ve sabunla yikamasi gerektigini sözlerine ekleyen Dr. Mehmet Ulug, “Gidalarin hazirlandigi yüzeyler ve malzemeler temiz olmali; sebze meyve disindaki gidalar iyice pisirilerek tüketilmeli ve güvenli isilarda saklanmali; çig gidalar, pismis gidalardan ayri tutulmali ve ayni yüzeylerle temas ettirilmemelidir. Bulunulan ortamin temizligi saglanmalidir.” dedi.



Deprem sonrasi hangi enfeksiyonlar gelisebilir

Deprem sonrasi gelisebilecek enfeksiyonlari, hijyen sartlarinin bozulmasina bagli olarak gelisen su ve yiyecek kaynakli enfeksiyonlar ve kalabalik ortamlarin olusturdugu risk nedeniyle bulasan enfeksiyonlar olarak 3’e ayiran Ulug, bu enfeksiyon türlerine açiklik getirdi. Deprem sonrasi gelisebilecek enfeksiyonlari; yaralar ve yaralanmalara bagli gelisen enfeksiyonlar olarak tanimlayan Dr. Ulug, “Depremler sonrasinda, göçük altinda kalan insanlarin vücutlarinin tamaminin veya bir kisminin ezilmesi ve baskiya maruz kalmasi sonucunda crush sendromu gelisebilmektedir. Bu durumda kaslarda ödem, sok, böbrek yetmezligi, kalp ve solunum yetmezligi olabilmektedir. Depremzedenin vücudunda olusan yaralanmalar da enfeksiyon gelisimini kolaylastirmaktadir. Tetanoz da asilanmasi yapilmamis veya eksik yapilmis kisilerde gelisebilecek en önemli enfeksiyonlardan biridir.” seklinde konustu.



Kamplarda ölümlerin yüzde 40 nedeni ishal

Gelisebilecek ikinci enfeksiyon türünün; “Hijyen sartlarinin bozulmasina bagli olarak gelisen su ve yiyecek kaynakli enfeksiyonlar” oldugunu aktaran Dr. Mehmet Ulug, bunlari söyle açikladi:

“Depremlerden sonra afetzedelerin kaldigi barinma kamplarinda yasanan ölümlerde en önemli neden ishal olup, ölümlerin yüzde 40’inin sebebidir. Bu nedenle barinma kamplarinin yerlesiminin iyi planlanmasi ve temiz su erisiminin iyi olmasi gerekmektedir. Ancak afet sartlarinda temiz suya ulasimin azalmasi veya suyun kanalizasyonla kirlenmesi siklikla yasanan önemli bir sorundur. Bu durumda, su kullanimini azaltmakta ve sonrasinda da ishal salginlari görülmektedir. Suyun kirlenmesi; kanalizasyon karismasi veya suyun tasinmasi ve/veya depolanmasi sirasinda kontaminasyonu ile olabilmektedir. Bunlarin yani sira ishal salginlari, ortak kullanilan su depolarinin veya yiyecek hazirlamada kullanilan tencere/kazan kullanimina, sabun eksikligi ve kontamine olmus gida tüketimine bagli gelistigi bildirilmektedir. Depremlerden sonra, kanalizasyon sisteminin çökmesi durumunda veya atik sularin atilimi ile bozukluk oldugunda veya temiz içme suyuna ulasimda zorluklar olmasi durumunda hepatit A ve hepatit E vakalarinda da artislar görülebilmektedir.”

Influenza, covid 19, kizamik, tüberküloz

Kalabalik ortamlarin olusturdugu risk nedeniyle bulasan enfeksiyonlar hakkinda konusan Dr. Mehmet Ulug, “Özellikle bes yas alti çocuklarda afet sonrasi gelisen ölümlerin yaklasik yüzde 20’sinden akut solunum yolu hastaliklari sorumlu olup, pnömoninin ölümlerin pek çogunda neden olarak belirlendigi bildirilmektedir.” diye konustu.

Akut solunum yolu hastaliklarinin gelisme riskini artiran faktörler arasinda; kalabalik ortamlar, havalandirma sartlarinin kötü olmasi, kötü beslenme, kalabalik barinma kamplari ve soguk havanin sayilabilecegini ifade eden Dr. Ulug, “Her ne kadar deprem sonrasinda influenza salginlari çok bildirilmese de içinde bulundugumuz mevsim sartlari ve depremzedelerin barindigi kamplarin kalabalikligindan dolayi influenza ve COVID-19 salginlari görülebilir.” dedi.

Dogal afetlerden sonra salgin olusturabilen bir baska durumun da kizamik oldugunu belirten Dr. Ulug, “Kizamik bulasinin yayilmasinin önlenmesinde asilamanin büyük önemi vardir.” diyerek yine bu dönemde menenjit vakalarinin da görülebilecegine dikkat çekti. Dr. Mehmet Ulug bu dönemde gelisebilecek diger enfeksiyonlari söyle açikladi:

“Tüberkuloz da dogal afetlerden sonra belirlenen bir baska enfeksiyondur. Özellikle afetten sonraki geç dönemde ortaya çikan tüberküloz vakalarina da dikkat edilmelidir. Kalabalik ortamlarda hijyen eksikligi, yetersiz su tüketimi ve birbirinin yataginda yatma gibi faktörlerin sonunda scabies (Uyuz) gelisebilecegi de akilda tutulmalidir.”

Çevre degisikligine bagli vektör iliskili enfeksiyonlarin da yine bu ortamlarda gelisebilecegini dile getiren Dr. Ulug, “Sivrisinek isirmasi sonrasi sitma vakalari görülebilmektedir. Bölge sartlari, iklimi ve mevsimi sivrisineklerde artigi dönem oldugunda sitma vakalarinda artisa dikkat etmek gerekip, bu konuda önlem alici çalismalarda bulunulmalidir.” seklinde konustu.