FAO'dan Dikkat Çeken Yag Öngörüsü

Rusya ve Ukrayna, küresel gida üretimi ve tedariginde önemli bir rol oynuyorlar. Rusya dünyanin en büyük bugday ihracatçisiyken Ukrayna ise besinci büyük ihracatçisi konumunda. Birlikte, dünya arpa arzinin yüzde 19’unu, bugdayin yüzde 14’ünü ve misirin yüzde 4’ünü saglayarak küresel tahil ihracatinin üçte birinden fazlasini olusturuyorlar. Ayni zamanda kolza tohumu tedarikçisi konumundalar ve dünya ayçiçek yagi ihracat pazarinin yüzde 52’sini olusturmaktadirlar. Rusya’nin lider üretici oldugu küresel gübre arzi da oldukça yogunlasti.

Rusya-Ukrayna çatismasi temelinde yeni küresel gida güvenligi senaryolari ithalatçi ülkeleri zorlayacak. Birlesmis Milletler Gida ve Tarim Örgütü (FAO) Genel Direktörü QU Dongyu, Rusya ile Ukrayna savasinin tahil üretiminde olusan risklerle dünyanin bu konuda sikinti yasayabilecegini bildirdi. Dongyu, "Ayçiçek yagi ve diger alternatif yaglar için ihracat beklentileri de belirsizligini koruyor. Hindistan, Avrupa Birligi, Çin, Iran ve Türkiye de dahil olmak üzere büyük ayçiçek yagi ithalatçilari, hurma, soya ve kolza tohumu yaglari üzerinde yayilma etkisi olusturabilecek, baska tedarikçiler veya diger bitkisel yaglar bulmak zorunda kalacaklar" ifadelerini kullandi.

Dongyu, son iki yilda COVID-19 pandemisinin, küresel gida güvenligi bakimindan dikkate alinmasi gereken birçok zorlugu ortaya çikardigini, Rusya ve Ukrayna’da yasananlarin da baska bir önemli zorlugu beraberinde getirdigini altini çizdi.

“Çatisma, gida güvensizliginin artmasina neden olabilir”

Tahil ve yagli tohum üretiminde tedarik zinciri ve lojistikte Ukrayna ve Rusya kaynakli aksamalar ve Rusya’nin ihracatina getirilen kisitlamalar gida güvenligi açisindan önemli etkilere yol açacagini belirten Dongyu, “Bu, özellikle bugday arzinin yüzde 30’u veya daha fazlasi için Rusya ve Ukrayna’ya bagimli elli ülke için geçerlidir. Birçogu en az gelismis ülkeler veya Kuzey Afrika, Asya ve Yakin Dogu’daki düsük gelirli, gida açigi olan ülkelerdir. Birçok Avrupa ve Orta Asya ülkesi, gübre arzinin yüzde 50’sinden fazlasi için Rusya pazarina baglilar ve oradaki kitlik gelecek yila kadar uzayabilir.

2020’nin ikinci yarisindan bu yana artis gösteren gida fiyatlari, yüksek talep, girdi ve ulasim maliyetleri ve limanlara ulasimdaki kesintileri nedeniyle Subat 2022’de tüm zamanlarin en yüksek seviyesine ulasti. Örnegin, küresel bugday ve arpa fiyatlari 2021 boyunca yüzde 31 artti. Kolza yagi ve ayçiçek yagi fiyatlari yüzde 60’dan fazla artti. Yüksek talep ve degisken dogal gaz fiyatlari da gübre maliyetlerini artirdi. Örnegin, önemli bir azotlu gübre olan üre fiyati son 12 ayda üç kattan fazla artmistir.

Çatismanin yogunlugu ve süresi belirsizligini koruyor. Bu iki büyük temel emtia ihracatçisinin tarimsal faaliyetlerindeki muhtemel aksamalar, uluslararasi gida ve girdi fiyatlarinin yüksek ve degisken oldugu bir zamanda, küresel olarak gida güvensizligini ciddi sekilde artirabilir. Çatisma, Ukrayna’da tarimsal üretimi ve satin alma gücünü de kisitlayarak yerel olarak gida güvensizliginin artmasina neden olabilir” dedi.



Alternatif yaglara yönelim artacak

Mevcut çatismanin hem Rusya hem de Ukrayna’dan bugday ihracatinda ani ve keskin bir düsüse neden olabilecegini söyleyen Dongyu, “Diger ihracatçilarin bu boslugu doldurup dolduramayacagi hala belli degil. Kanada’da bugday stoklari zaten azaliyor ve hükümet iç arzi saglamaya çalisacagindan ABD, Arjantin ve diger ülkelerden yapilan ihracatin sinirli olmasi muhtemel.

Bugday ithalatina bagimli ülkelerin, küresel arzlar üzerinde daha fazla baski yaratarak seviyelerini yükseltmesi muhtemeldir. Misir, Türkiye, Banglades ve Iran, bugdaylarinin yüzde 60’indan fazlasini Rusya ve Ukrayna’dan satin alan dünyanin önde gelen bugday ithalatçilaridir ve hepsinin gözle görülür ithalati vardir. Lübnan, Tunus, Yemen, Libya ve Pakistan da bugday tedariki için büyük ölçüde bu iki ülkeye bagimlidir. Küresel misir ticareti, Ukrayna’dan gelen ihracat kaybinin diger ihracatçilar tarafindan doldurulmayacagi beklentileri ve yüksek fiyatlar nedeniyle küçülecek gibi görünüyor.

Ayçiçek yagi ve diger alternatif yaglar için ihracat beklentileri de belirsizligini koruyor. Hindistan, Avrupa Birligi, Çin, Iran ve Türkiye de dahil olmak üzere büyük ayçiçek yagi ithalatçilari, hurma, soya ve kolza tohumu yaglari üzerinde yayilma etkisi olusturabilecek, baska tedarikçiler veya diger bitkisel yaglar bulmak zorunda kalacaklar” diye konustu.



Politika önerileri

FAO, küresel gida tedarigini tehdit eden bu olaylari karsi izlenebilecek su 5 politika önerisinde bulundu.

“Küresel gida ve gübre ticaretini açik tutun. Yerli ve küresel talepleri karsilamak için gerekli üretim ve pazarlama faaliyetlerini korumak için her türlü çaba gösterilmelidir. Tedarik zincirleri çalismaya devam etmeli, bu da halen hizmet veren bitkisel, hayvansal ve gida isleme altyapilarini ve tüm lojistik sistemleri korumak anlamina geliyor.

Yeni ve daha çesitli gida tedarikçileri bulun. Rusya ve Ukrayna’dan gida ithalatina bagimli ülkeler soku emmek için alternatif tedarikçiler aramalidir. Ayrica mevcut gida stoklarina güvenmeli ve insanlarin saglikli diyetlere erisimini saglamak için yerli üretimlerini çesitlendirmelidirler.

Ülke içinde yerlerinden edilmis kisiler de dahil olmak üzere hassas gruplari destekleyin. Hükümetler hassas insanlari korumak için sosyal güvenlik aglarini genisletmelidir. Ukrayna’da, ihtiyaci olan insanlara ulasmak için uluslararasi kuruluslar devreye girmelidir. Dünya genelinde çatisma nedeniyle çok daha fazla insan yoksulluk ve açliga itilecek ve onlara zamaninda ve iyi hedeflenmis sosyal koruma programlari sunmaliyiz.

Anlik politika tepkilerinden kaçinin. Gida arz güvenligi için her türlü tedbiri yürürlüge koymadan önce, hükümetler, uluslararasi piyasalar üzerindeki ihtimal etkilerini göz önünde bulundurmak zorundadir. Ithalat tarifelerindeki düsüsler veya ihracat kisitlamalarinin kullanilmasi, her bir ülkenin gida güvenligi sorunlarinin kisa vadede çözülmesine yardimci olabilir, ancak küresel pazarlardaki fiyatlari artiracaktir.

Piyasa seffafligini ve diyalogu güçlendirin. Küresel piyasa kosullari hakkinda daha fazla seffaflik ve bilgi, tarimsal emtia piyasalari degisken oldugunda hükümetlerin ve yatirimcilarin bilinçli kararlar almasina yardimci olabilir. G-20’nin Tarimsal Piyasa Bilgi Sistemi (AMIS) gibi girisimler, objektif ve zamaninda piyasa degerlendirmeleri saglayarak bu seffafligi artirmaktadir.”