Maymun Çiçegi Hakkinda Bilinmeyenler

Maymun Çiçegi’nin nadir görülen zoonotik bir hastalik oldugunu belirten Akalin, “Zoonotik hastaliklar hayvanlardan insanlara bulasan mikroorganizmalarin olusturdugu hastaliklardir. Bununla birlikte bu virüs insandan insana da bulasir. Hastaligin etkeni Maymun Çiçek (Monkeypox) virüstür. Virüs, Çiçek Hastaligi (Smallpox) virüsü ile benzerlikler gösterken, çiçek hastaligina benzer bir hastalik tablosu olusturur. Virus çift sarmalli bir DNA virüsüdür ve RNA virüslerine göre (örnegin COVID-19 hastaligi etkeni olan SARS-CoV-2) çok daha nadir mutasyona ugrar. Virüsün Santral Afrika ve Bati Afrika olmak üzere iki kolu vardir. Dünyada saptanan teshislerin büyük bir kismi Santral Afrika kolu virüsü tarafindan olusturulmustur. Maymun Çiçegi’nin hayvandan insana ve insandan insana bulasabilmektedir. Insandan hayvana bulas bildirilmemistir. Hayvandan insana bulasta (zoonotik geçis) enfekte hayvan ile dogrudan temas edilmesi veya enfekte hayvanin tüketilmesi rol oynar. Enfekte hayvanin kani, vücut sivilari veya deri lezyonlarina temas ile de bulasma olabilir. Insandan insana bulasta solunum damlaciklari, enfekte kisinin deri lezyonlari, vücut sivilari ya da kullandigi esyalara çarsaf, giysiler, battaniye gibi temas edilmesi rol oynar. Santral Afrika kolu virüsünün bulasiciligi daha fazladir. Su ana kadar Avrupa’da saptanan virüsün Bati Afrika koluna ait virüs olmasi insandan insana yayilimin daha az olabilecegini desteklemekle birlikte, bu konuda yeni bilgilere ihtiyaç vardir. Virüs vücuda girdikten sonra hastalik belirti ve bulgularinin ortaya çikmasi için geçen süre (inkübasyon süresi) 7-17 (5-21) gündür. Hastalik genellikle hafif seyirlidir. Baslangiçta ates ile birlikte genel bir bas agrisi, kas agrilari ve bitkinlik ile seyreden baslangiç (prodrom) dönemi mevcuttur. Bunu daha sonra döküntü ve hastalarin çogunda lenf bezlerinin büyümesi(koltuk altinda, boyunda ve kasikta) izler” ifadelerini kullandi.

Hastalik 2-4 hafta sürdügünü ifade eden Akalin, “Döküntüler en sonunda kabuklanir ve kabuklara temas edenlere de virüs bulasabilir. Bati Afrika kolu virüsünün sebep oldugu hastalikta ölüm orani yüzde 3.6-4.6 arasinda, Santral Afrika kolu virüsünün sebep oldugu hastalikta ise ölüm orani yüzde 10.6 olarak bildirilmistir. Dünyada çiçek asisi 1980 yilindan bu yana uygulanmamaktadir. Çiçek Hastaligi 1970’li yillarda eradike edilmistir. Çiçek asisi yapilmis olan kisilerin yüzde 85’e varan oranlarda Maymun Çiçegi Hastaligina karsi da korundugu bildirilmistir. Çiçek asisi olanlarin olmayanlara göre hastaliga yakalanma riski 5 kat azalmaktadir. Virüse maruz kaldiktan sonraki ilk 4 gün içinde çiçek asisi yapilmasi hastalik gelismesini önleyebilir, maruziyetten sonraki 4.-14. günler arasinda yapilirsa hastaligi önlemez fakat daha hafif geçmesini saglar. Hasta ya da hastalik süphesi olan kisilerle dogrudan ya da bu kisilerin kullandigi esyalarla temas etmekten kaçinmalidir. Temas eden kisiler kendilerini 21 gün karantinada tutmali, hastalik belirtilerinin olmasi halinde saglik kurumlarina basvurmalidir. Saglik kurumuna gidisi sirasinda baskalarina bulasmamasi için gerekli önlemler alinmalidir” diye konustu.

Kemirgenlerle, maymunlarla ve diger yabani hayvanlarla temastan kaçinilmasi gerektigini belirten Akalin, “El hijyeni ve genel hijyen kurallarina uyulmalidir. Maymun Çiçegi Hastaliginin endemik oldugu Afrika ülkeleri disinda ortaya çikmasi ve Afrika ülkelerindeki artisin altinda yatan sebepler içinde iklim degisikligi, çiçek asisinin kaldirilmasiyla toplumsal immünitenin azalmasi, yagmur ormanlarina zarar verilmesi, hastaligin endemik oldugu Afrika ülkelerindeki jeopolitik ve silahli çatismalar ve insanlarin mobilitesinin fazla olmasi gibi durumlar öne sürülmektedir. Her ne kadar 7 Mayis 2022 tarihinden bu yana kadar bildirilen teshislerde bulas yolu olarak cinsel temas ön planda görünse de hastalik cinsel yol ile bulasmaktan ziyade yakin temasla bulasan bir hastaliktir. Günümüzde insanlarin mobilitesinin çok fazla olmasi, hastaligin bir pandemi yapma ihtimalini göz ardi etmememizi gerektirmektedir. Bununla birlikte, Avrupa’da su ana kadar saptanan virüsün daha az bulasici olan Bati Afrika kolundan olmasi, hastaligin bulas sekli ve bulasin belirti ve bulgularin ortaya çikmasiyla baslamasi göz önüne alindiginda, COVID-19 pandemisi gibi bir pandemiye yol açma ihtimali yüksek görünmemektedir” seklinde konustu.