Medya dünyasına RTÜK ayarı geliyor

Medya kuruluşlarında, toplam yabancı sermaye payı, ödenmiş sermayenin yüzde 50'sini geçemeyecek. Yabancı bir gerçek veya tüzel kişi, en fazla iki medya kuruluşuna doğrudan ortak olabilecek. Yayınlar, Türkçe olacak ancak Türkçe dışındaki dil ve lehçelerde de yayın yapılabilecek.

Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanun Tasarısı, TBMM Başkanlığına sunuldu.

Tasarı radyo, televizyon ve isteğe bağlı yayın hizmetlerinin düzenlenmesi ve denetlenmesi, medya hizmet sağlayıcıların idari, mali ve teknik yapıları ve yükümlülükleri ile Radyo ve Televizyon Üst Kurulunun kuruluşu, teşkilatı, görev, yetki ve sorumluluklarına ilişkin usul ve esasları belirliyor. Türkiye Cumhuriyeti topraklarında yerleşik olarak veya yargı yetkisi altında, her türlü teknik, usul ve araçlarla ve her ne isim altında olursa olsun elektromanyetik dalgalar veya diğer yollarla yapılan radyo, televizyon ve isteğe bağlı yayın hizmetleriyle ilgili hususları da kapsıyor.

Buna göre, medya hizmet sağlayıcısı, merkez bürosunun Türkiye'de bulunması ve yayın hizmetlerine ilişkin editoryal kararların Türkiye sınırları içinde alınıyor olması durumunda Türkiye'de yerleşik kabul edilecek.

Medya hizmet sağlayıcının merkez bürosunun Türkiye'de bulunmasına rağmen, yayın hizmetlerine ilişkin editoryal kararların Avrupa Sınır Ötesi Televizyon Sözleşmesine taraf başka bir ülkede alınması ya da yayın hizmetlerine ilişkin editoryal kararlar Türkiye'de alınmakla birlikte, merkez bürosunun anılan sözleşmeye taraf başka bir ülkede bulunması durumunda medya hizmet sağlayıcısı, yayın hizmeti faaliyetini yürüten iş gücünün önemli bir kısmının bulunduğu ülkede yerleşik kabul edilecek. Ancak, yayın hizmeti faaliyetini yürüten iş gücü her iki ülkede de bulunmakla birlikte, hangi ülkede daha yoğun olarak çalışıldığının tespit edilemediği durumlarda medya hizmet sağlayıcı, merkez bürosunun bulunduğu ülkede yerleşik kabul edilecek.

Yayın hizmetlerinin alımı ve yeniden iletimi serbest olacak. Bir medya hizmet sağlayıcı kuruluşun aynı yayın hizmetini uydu, kablo ve karasal gibi farklı ortamlardan değişiklik yapmaksızın eş zamanlı olarak iletmesi yeniden iletim olarak kabul edilmeyecek.

Yayınlar, Türkçe olacak ancak Türkçe dışındaki dil ve lehçelerde de yayın yapılabilecek.

Yayınların içeriğine ve yayınlanmasına önceden müdahale edilemeyecek ve denetlenemeyecek.

Medya hizmet sağlayıcılar, künye bilgilerini, iletişim adresini, izleyici temsilcisinin adını ve iletişim bilgilerini RTÜK'e bildirmek ve internet sitelerinde yayınlamak zorunda olacak.

''NEFRET DUYGULARI OLUŞTURMAYACAK...''

Yayın hizmetleri; Türkiye Cumhuriyeti Devletinin varlık ve bağımsızlığına, devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğüne, Atatürk ilke ve inkılaplarına aykırı olamayacak; ırk, dil, din, cinsiyet, sınıf, bölge ve mezhep farkı gözeterek toplumu kin ve düşmanlığa tahrik edemez veya toplumda nefret duyguları oluşturamayacak. Terörü övemeyecek ve teşvik edemeyecek, terör örgütlerini güçlü veya haklı gösteremeyecek.

Yayınlar, çocuklara karşı istismar ve şiddeti özendiremeyecek; güçsüzlere ve özürlülere karşı ayrımcılık, istismar ve şiddeti teşvik edemeyecek. Alkol, tütün ürünleri ve uyuşturucu gibi bağımlılık yapıcı madde kullanımı ile kumar oynamayı özendirici nitelikte olamayacak. Müstehcen olamayacak; cinsiyet eşitliğine ters düşen, kadınlara yönelik baskıları teşvik eden ve kadını istismar eden programlar içeremeyecek; şiddeti özendirici veya kanıksatıcı olamayacak.

Sinema ve televizyon için yapılmış filmler ile haber bültenleri, planlanan yayın süreleri 30 dakikadan fazla olması halinde, her 30 dakikalık yayın süresi için bir kez olmak üzere, reklam ve tele-alışverişle kesilebilecek. Çocuk programları, planlanan yayın süresinin 30 dakikadan fazla olması halinde, her 30 dakikalık yayın süresi için bir kez olmak üzere reklam ve tele-alışverişle kesilebilecek.

Dini tören yayını içine, hiçbir şekilde reklam ve tele-alışveriş yayını yerleştirilemeyecek. Alkol ve tütün ürünleri için hiçbir şekilde ticari iletişime izin verilemeyecek.

Bir program tamamen veya kısmen destek görmüşse, bu husus programın başında, program içindeki reklam kuşaklarına giriş ve çıkışta ve programın sonunda uygun ibarelerle belirtilecek.

Yayın hizmetlerinde, genel veya tematik içerikli yayın yapılabilecek. Medya hizmet sağlayıcı kuruluşlar yayın lisansı başvurusu sırasında yayınlarının türünü Üst Kurula yazılı olarak bildirecek. Üst Kurul tarafından bu kuruluşlara verilecek yayın lisans belgesinde yayının türü açıkça belirtilecek.

Televizyon kuruluşları, çocuk yayınlarında çizgi filmlere yer vermeleri halinde, çizgi filmlerin en az yüzde 20'si, diğer çocuk programlarının en az yüzde 40'ı Türkiye'de üretilmiş olacak.

YABANCI SERMAYE PAYI

Üst Kurul, toplum için büyük önem arz eden ulusal ve uluslararası olayları; ülke geneline şifresiz ve ücretsiz yayın yapan televizyon kanallarından canlı veya banttan yayınlanmasını temin etmek amacıyla önemli olaylar listesi hazırlayarak ilan edecek.

Önemli olayları yayınlayacak televizyonlar, listede yer alan olayları ülke geneline şifresiz ve ücretsiz olarak yayınlayacak.

Gerçek ve tüzel kişiler, kendileri hakkında şeref ve haysiyetlerini ihlal edici veya gerçeğe aykırı yayın yapılması halinde, yayın tarihinden itibaren 60 gün içinde, üçüncü kişilerin hukuken korunan menfaatlerine aykırı olmamak ve suç unsuru içermemek kaydıyla, düzeltme ve cevap yazısını ilgili medya kuruluşuna gönderecek. Medya kuruluşları, düzeltme ve cevap yazılarını aldıkları tarihten itibaren en geç 7 gün içinde yayınlayacaklar.

Belirtilen süre içinde yayınlanmaması halinde, kişi, düzeltme ve cevabın yayınlandığı tarihten itibaren 10 gün içinde mahkemeden cevap ve düzeltmenin yayınlanmasına karar verilmesini isteyebilecek.

Yayın lisansı; münhasıran radyo, televizyon ve isteğe bağlı yayın hizmeti sunmak amacıyla kurulmuş anonim şirketlere verilecek. Aynı şirket ancak bir radyo, bir televizyon ve bir isteğe bağlı yayın hizmeti sunabilecek.

SENDİKA VE SİYASİ PARTİLER TV KURAMAYACAK

Siyasi partiler, sendikalar, meslek kuruluşları, kooperatifler, birlikler, dernekler, vakıflar, mahalli idareler ve bunlar tarafından kurulan veya bunların doğrudan veya dolaylı ortak oldukları şirketler ile sermaye piyasası kurumları ve bu aracı kurumlara doğrudan veya dolaylı ortak olan gerçek ve tüzel kişilere yayın lisansı verilemeyecek. Bu kuruluşlar, medya hizmet sağlayıcı kuruluşlara doğrudan veya dolaylı ortak olamayacak.

Medya hizmet sağlayıcı kuruluşlarının hisseleri nama yazılı olacak. Herhangi bir kişi lehine intifa senedi ihdas edilemeyecek.

Bir gerçek veya tüzel kişi doğrudan veya dolaylı olarak en fazla dört medya hizmet sağlayıcı kuruluşa ortak olabilecek. Ancak, bir gerçek veya tüzel kişinin doğrudan veya dolaylı hisse sahibi olduğu medya hizmet sağlayıcı kuruluşlarının yıllık toplam ticari iletişim geliri, sektörün toplam ticari iletişim gelirinin yüzde 25'ini geçemeyecek.

YABANCI SERMAYE YÜZDE 50'Yİ GEÇEMEYECEK

Bir medya kuruluşunda toplam yabancı sermaye payı, ödenmiş sermayenin yüzde 50'sini geçemeyecek. Yabancı bir gerçek veya tüzel kişi, en fazla iki medya hizmet sağlayıcı kuruluşa doğrudan ortak olabilecek.

Şirket devir veya birleşme işlemlerinden önce Üst Kuruldan gerekli bilgi ve belgelerle izin alınması ve devir veya birleşme işleminin gerçekleşmesinden sonra otuz gün içinde Üst Kurula bildirimi zorunlu olacak.

İlgili mevzuata uyulması ve kamu düzeni ve genel ahlaka aykırı olmamak şartıyla, her türlü ad ve bu adı tasvir eden blok grafikler logo olarak, sesli duyurular ise çağrı işareti olarak kullanılabilecek. Logo ve çağrı işaretlerinin Üst Kurul nezdinde tescili zorunlu olacak. Medya hizmet sağlayıcıları, logo ve çağrı işaretlerini Üst Kurula beyanda bulunarak değiştirebilecekler.

Medya hizmet sağlayıcıları, ortak denetimle öz denetim mekanizmalarının oluşturulması, izleyici ve dinleyicilerden ulaşan şikayetlerin değerlendirilip kuruluşun yayın kuruluna sunulması ve sonuçlarının takip edilmesi amacıyla en az on yıllık mesleki tecrübeye sahip bir izleyici temsilcisi görevlendirecekler.

Özel medya kuruluşları, yaptıkları her yayının kaydını bir yıl süreyle saklayacaklar. Kayıtları kullanmak isteyen kişi ve kuruluşlar, Üst Kurula ücretini ödeyerek bir kopya alabilecekler.

TBMM Başkanlığına sunulan Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Kanunun Tasarısına göre, RTÜK, kurula tahsis edilen frekans bantları çerçevesinde, televizyon kanal ve radyo frekans planlamalarını yapacak. Frekans planlarında ulusal, bölgesel ve yerel karasal yayın ağlarının sayıları ve türleri ile sayısal yayınlar için multipleks sayıları belirlenecek.

TRT, karasal ortamdan gerçekleştireceği yayın hizmetlerinin sayısını ve kapsama alanlarını Üst Kurula bildirecek. Bu taleplerin hangi oranda karşılanacağına, frekans planları çerçevesinde Üst Kurul karar verecek.

Karasal televizyon ve karasal radyo yayınları için uygun görülen kanal ve frekanslar ile karasal sayısal yayınlar için uygun görülen sayıda multipleks kapasitesi, TRT'ye tahsis edilecek. Bu kuruma tahsis edilen frekans kapasitesi ile en az dört karasal televizyon ve dört karasal radyo yayını yapılacak. Tahsis tarihinden itibaren 2 yıl içinde kullanılmayan veya kullanımına son verilen kanal ve frekanslar, Üst Kurul tarafından yeniden değerlendirilecek.

Kamu kurumlarının ikaz, duyuru ve eğitim maksadıyla karasal radyo veya televizyon yayını yapma talepleri TRT'den hizmet alınarak karşılanacak. TRT haricindeki kamu kurumlarına, kanal veya frekans tahsisi yapılmayacak.

Karasal radyo yayınları için, frekans planları esas alınarak yapılacak sıralama ihalesi sonucuna göre, medya hizmet sağlayıcı kuruluşlara radyo frekansı tahsis edilecek. Sayısal televizyon frekans planı esas alınarak yapılacak sıralama ihalesi sonucuna göre, medya hizmet sağlayıcı kuruluşlara multipleks kapasitesi tahsis edilecek. Karasal yayın lisansı alan kuruluşlar, en geç 2 yıl içinde, kendilerine tahsis edilen kanal, multipleks kapasitesi veya frekansların tümünden yayına geçmek zorunda olacak.

Karasal ortamdan yapılacak radyo ve televizyon yayın hizmeti için tahsis edilen kanal, multipleks kapasitesi ve radyo frekansları için, kamu ve özel medya hizmet sağlayıcı kuruluşlardan yıllık kullanım ücreti alınacak. Bu ücreti, söz konusu yayının nüfusa bağlı kapsama alanı, türü, verici gücü, frekansın bulunduğu bant ve yayının yapıldığı yerleşim biriminin ekonomik gelişmişlik seviyesi gibi kıstaslar esas alınarak Üst Kurul tarafından belirlenecek.

Özel medya hizmet sağlayıcı kuruluşlar, Üst Kurulca kendilerine tahsis edilen televizyon kanalı, multipleks kapasitesi ile radyo frekanslarından yapacakları yayınlarını, tek bir verici tesis ve işletim şirketince kurulan ve işletilen radyo ve televizyon verici tesislerinden yapmak zorunda olacak.

Ulusal karasal yayın lisansına sahip kuruluşlarca ortak kurulan verici tesis ve işletim şirketinin uyması gereken şartlar Üst Kurulca belirlenecek. Şartları yerine getiren tek bir verici tesis ve işletim şirketine yayın iletim yetkisi verilecek. Bu verici tesis ve işletim şirketine ortak olacakların hisse oranı, yüzde onu geçemeyecek.

Verici tesis ve işletim şirketi, Üst Kuruldan karasal yayın lisansı almış tüm kuruluşlara tarafsızlık ve hakkaniyet ölçülerinde, makul ve ayrımcılık içermeyecek koşullarda hizmet vermek zorunda olacak.

Kurulmasına izin verilen radyo ve televizyon verici tesisleri Üst Kurul tarafından denetlenecek. Verici tesis ve işletim şirketinin izin şartlarını ihlal etmesi ve Üst Kurulca yapılan uyarıya rağmen aykırılığın giderilmemesi durumunda şirkete, 100 bin liradan 300 bin liraya kadar ceza uygulanacak.

YAYIN LİSANSI TÜRLERİ, SÜRESİ VE DEVİR

Medya hizmet sağlayıcı kuruluşlar, kablo, uydu, karasal ve benzeri ortamlardan yayın yapabilmeleri için her bir yayın tekniği ve ortamına ilişkin, Üst Kuruldan ayrı ayrı lisans almak zorunda olacak. Lisansın hangi yayın tekniği ve ortamına ilişkin verildiği lisans belgesinde açıkça belirtilir. Farklı yayın teknikleri ve ortamlarından aynı anda yayın yapmak isteyen kuruluşlar, her yayın tekniği ve ortamı için ayrı lisans alacak ve eş zamanlı yayın yapacaklar. Ulusal karasal yayın lisansı verilen kuruluşlara, ilave bir lisans bedeli alınmaksızın, uydu ve kablo yayın lisansı da verilecek.

Yayın lisans süresi 10 yıl olacak. Lisans süresi sonunda boşalan karasal yayın kapasitesi, Üst Kurulca yeniden ihale edilecek.

Üst Kurulun karasal yayın lisansı verdiği bir kuruluş, bu lisans haklarını devredemeyecek.

YAYINLARIN İLETİMİ VE YETKİLENDİRME

Multipleks işletmecileri, radyo, televizyon ve isteğe bağlı yayın hizmetlerinin iletimi alanında sadece Üst Kuruldan karasal yayın lisansı almış kuruluşlara hizmet verebilecek.

Bu işletmeciler, Üst Kurulca durdurulmasına karar verilen yayınların iletimini durdurmak zorunda olacak. Yapılan uyarıya rağmen bu yayınları iletmeye devam eden multipleks işletmecilerinin yayın iletim yetkisi, Üst Kurul tarafından iptal edilecek.

Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından elektronik haberleşme hizmetlerini sunmak üzere yetkilendirilen platform işletmecileri, medya hizmet sağlayıcı kuruluşlara tarafsız olarak hizmet vermek zorunda olacak.

Üst Kurul tarafından iletiminin durdurulması istenen yayın hizmetinin iletimine devam eden platform ve altyapı işletmecisi, Üst Kurulca uyarılacak. Uyarıya rağmen yayın hizmetlerinin iletimini durdurmayan işletmecinin yayın iletim yetkisi iptal edilecek.

SEÇİM DÖNEMİNDE YAYINLAR

Üst Kurul, medya hizmet sağlayıcıların seçim dönemlerindeki yayınlarını, Yüksek Seçim Kurulunun kararları doğrultusunda denetleyecek. Üst Kurulca, Yüksek Seçim Kurulu kararlarına aykırı yayın yaptığı değerlendirilen programlara ait kayıtlar ve izleme raporları, Yüksek Seçim Kuruluna gönderilecek.

Seçimlerde oy vermenin başlayacağı saatten önceki 24 saat içinde, bir siyasi partinin veya adayın lehinde veya aleyhinde seçmenlerin oyunu etkileyebilecek nitelikte hiçbir haber, röportaj, kamuoyu araştırması, anket, tahmin, mini referandum ve benzeri yayınlar yapılamayacak.

Medya hizmet sağlayıcılar, Yüksek Seçim Kurulu tarafından ilan edilen seçim döneminde, yayın yasaklarının başlayacağı saate kadar siyasi parti ve aday reklamları yayınlayabilecek.

YAPTIRIMLAR

Üst Kurul, yayın ilkelerinnde belirtilen esaslara aykırı yayın yapan medya hizmet sağlayıcı kuruluşun ihlale konu olan programının yayınını, 1 ile 5 kez arasında durdurabilecek.

Cezaya yol açan fiilde sorumlulukları belirlendiği takdirde programın yapımcısı ve varsa sunucusu da bu süre içinde hiçbir ad altında başka bir program yapamayacak ya da sunamayacak. Yayını durdurulan programların yerine, aynı yayın kuşağında ve ticari iletişim yayını içermeksizin, ilgili kamu kurum ve kuruluşlarından Üst Kurulca temin edilen eğitim, kültür, trafik, kadın ve çocuk hakları, gençlerin fiziksel ve ahlaki gelişimi, uyuşturucu ve zararlı alışkanlıklarla mücadele, Türk dilinin güzel kullanımı, çevre eğitimi, özürlü sorunları, sağlık ve benzeri kamuya yararlı konularda programlar yayınlanacak.

Aykırılığın aynı program türü ve aynı ilke yönünden tekrarı halinde, ihlalin tespit edildiği aydan bir önceki ayın toplam brüt ticari iletişim gelirinin yüzde 1'inden yüzde 3'üne kadar idari para cezası verilecek. Söz konusu para cezaları, radyo kuruluşları için 5 bin, televizyon kuruluşları ve isteğe bağlı medya hizmet sağlayıcılar için 25 bin liradan az olmayacak. Bir yıl içinde 3 kez ceza alan kuruluşa, aynı program türü ve aynı ilke yönünden ihlalin tekrarı halinde bu miktarların iki katı kadar ceza uygulanacak.

İlkelere aykırı yayın yapılmasının tekrarı halinde, yayın kuruluşunun yayını 15 gün durdurulacak. İhlalin, yayın durdurmadan sonraki 1 yıl içinde tekrarı halinde, ilgili kuruluşun yayın lisansı iptal edilecek.

ADLİ YAPTIRIMLAR

Üst Kurul tarafından geçici olarak durdurulmasına rağmen yayın yapan yöneticiler, 1 yıldan 2 yıla kadar hapis ve 1000 günden 5 bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılacak. İzinsiz olarak faaliyetine devam eden yayın cihaz ve tesisleri, Üst Kurulca mühürlenerek kapatılacak.

Yayın kayıtlarını 1 yıl süreyle muhafaza etmeyen veya Üst Kurulca ya da Cumhuriyet başsavcılığınca istenmesine rağmen, süresi içerisinde ve aslına uygun olarak teslim etmeyen özel medya hizmet sağlayıcı kuruluş yöneticilere, 1000 günden 5 bin güne kadar para cezası uygulanacak.

Gönderilen kayıtlarda tahrifat, çıkarma, silme gibi işlemler yapılması halinde, özel medya hizmet sağlayıcı kuruluşların yöneticileri, 5 bin günden 10 bin güne kadar para cezasıyla cezalandırılacak.

Tasarının kanunlaşmasından itibaren en geç 1 yıl içinde Üst Kurulca karasal yayın lisanslarının verilmesi amacıyla sayısal televizyon multipleks kapasitesi sıralama ihalesi yapılacak. Sıralama ihalesinde karasal sayısal televizyon multipleks kapasitesi tahsisine hak kazanan kuruluşlardan bir bölümüne, en fazla üç yıl süreyle sayısal yayının yanı sıra analog televizyon yayını yapmalarına da imkanı tanınacak.

Tahsisi müteakip en geç üç yıllık süre sonunda analog karasal televizyon yayınları ülke genelinde tümüyle sonlandırılacak ve analog karasal televizyon yayınları durdurulacak.

Üst Kurul tarafından yayıncı kuruluşlara uygulanan müeyyideler, tasarının kanunlaşmasından sonra kuruluşların sicillerinden silinecek.

Tasarıyla Üst Kurula, 670 kadro ihdas ediliyor.

Kaynak: İHA