'Sicak Çarpmasi Ölüme Neden Olabilir'

Sicak çarpmasinin 40 derecenin üzerine çikan yüksek bir vücut sicakligi ve deliryum, konvülsiyon veya koma ile sonuçlanan merkezi sinir sistemi islev bozuklugu ile karakterize, yasami tehdit eden bir hastalik oldugunu söyleyen VM Medical Park Samsun Hastanesi Iç Hastaliklari Klinigi’nden Uzm. Dr. Harika Ugurtay, artan sicak havalar nedeniyle uyarilarda bulundu.

Tipta ’hipertermi’ olarak adlandirilan sicak çarpmasinin ihmal edilmemesi gereken bir saglik sorunu oldugunu belirten VM Medical Park Samsun Hastanesi Iç Hastaliklari Klinigi’nden Uzm. Dr. Harika Ugurtay, “Sicak çarpmasi için ölüm orani çok yüksektir, tedavi durumunda bile yüzde 10 ölüm riski söz konusu olabilir. Sicak çarpmasi aninda sok, aritmiler, miyokardiyal iskemi, böbrek yetmezligi ve nörolojik disfonksiyon içeren ölümcül sorunlar yasanabilir. Bu nedenle acil tibbi müdahale hayati önem tasir” dedi.



Eforlu sicak çarpmasi sporculari etkiliyor

Sicak çarpmasinin iki farkli ortamda gerçeklestigini söyleyen Uzm. Dr. Harika Ugurtay, “Eforlu sicak çarpmasi; sicak, nemli havalarda kas eforunun asiri isi depolanmasina neden oldugu asiri bir eforla hipertermi seklidir. Etkilenenler genellikle genç ve sagliklidir. Genellikle askere alinanlar veya atletlerdir, bu da bu durumdaki hastalar arasinda erkeklerin baskinligini açiklayabilir. Kolaylastirici faktörler, iklime uyum eksikligi, kardiyovasküler kondisyon eksikligi, dehidrasyon (sivi kaybi), agir giysiler giymek ve asiri eforu içerir” diye konustu.



“Klasik sicak çarpmasi yaslilari vuruyor”

Sicak çarpmasinin diger türü olan klasik sicak çarpmasinin ise en çok sedanter (hareketsiz yasayan), yasli kisilerde görüldügünü vurgulayan Dr. Harika Ugurtay, “Klasik sicak çarpmasinda hipertermi varligina ragmen terleyememe siklikla gözlendiginden, altta yatan kusur isi dagiliminin bozulmasini içerebilir. Iskelet-kas metabolizmasi veya vücut isisi kontrolünde (termoregülasyon) anormallikleri öne sürülmüstür, ancak kanitlanmamistir. Altta yatan hastaliklar, özellikle kardiyovasküler hastaliklar siklikla mevcuttur. Diger faktörler ise nörolojik bozukluklar ve bilinç bozuklugu, obezite, antikolinerjik (kolinerjik aktiviteyi baskilayan ilaçlar) veya diüretik ilaç kullanimi, dehidratasyon ve çok yasli veya çok genç yastir. Önleme, hidrasyonun sürdürülmesini, antikolinerjik veya diüretik ilaçlarin kullanimini en aza indirmeyi ve risk altindaki insanlar için serin ortamlar saglamayi içerir” seklinde konustu.



“Tansiyon düsüklügüne neden oluyor”

Sicak çarpmasinin her iki formunun da klinik özellikleri arasinda akut baslangiç, 40 derecenin üzerinde vücut isisi, degismis duygu durum (deliryum, stupor veya koma), tansiyon düsüklügü, çarpinti ve sik nefes alma bulundugunu söyleyen Uzm. Dr. Ugurtay, “Laboratuvar bulgulari tipik olarak kan yogunlasmasi (hemokonsantrasyon), idrara asiri protein geçisi (proteinüri) ve mikroskop altinda görülebilen idrar kani (mikroskobik hematüri) ve anormal karaciger fonksiyonunu içerir. Kas-enzim seviyeleri yükselir. Siddetli iskelet kasinin yikiminin (rabdomiyolizin) klasik sicak çarpmasindan ziyade egzersiz sirasinda ortaya çikmasi daha olasidir. Dissemine intravasküler pihtilasma (küçük kan damarlarinda yaygin olarak kan pihtilarinin olusmasi) bulgulari, özellikle eforla sicak çarpmasinda yaygindir. Seker düsmesi bazen eforla sicak çarpmasina eslik eder. Elektrolit ve asit-baz bozukluklari mutlaka olur, respiratuar alkaloz ve hipokalemi (kandaki potasyum seviyesinin düsmesiyle ortaya çikan ve kalp sagligini olumsuz etkileyen bir hastalik) olayin erken döneminde ortaya çikar ve dolasim bozuklugu ve potasyum yüksekligi daha sonra ortaya çikar. Sicak çarpmasi için ölüm orani çok yüksektir (kuvvetli tedavi ile bile yüzde 10’a kadar); son safhada sok, ritm bozukluklari, kalp krizi, böbrek yetmezligi ve bilinç bozukluklarini içerir” ifadelerini kullandi.

Ugurtay, sicak çarpmasi belirtileri görülen bir kisiye nasil müdahale edilmesi gerektigini ise söyle anlatti:

“Saha yönetimi hastanin giysilerinin çikarilmasini, vücut yüzeyine soguk su veya buz uygulanmasini ve hasta uyaniksa oral hidrasyonu (agizdan sivi vermeyi) içermelidir. En kisa sürede sivi destegine (intravenöz hidrasyon) baslatilmalidir. Hasta, yönetimin fiziksel sogutmayi içermesi gereken bir acil servise derhal ulastirilmalidir. Buzlu suya daldirma en faydalidir, ancak mümkün degilse, cilde buz paketleri uygulanmalidir. Terapi ayrica oda sicakligindaki sivilarla damardan sivi takviyesi, kan tuzlarinin düzeltilmesini ve titiz kardiyovasküler izleme ve destegi içermelidir.”