Taliban'in Uluslararasi Görüsme Trafigi

Afganistan'daki Taliban hükümeti, birçok uluslararasi kurulus ve ülke yetkilileriyle bir araya gelerek ülkedeki mevcut siyasi durumun yani sira ikili iliskileri ele aliyor, insani yardim konularini, ülkeyi yenilemeye yönelik yatirim ve projeleri hayata geçirmenin yollarini masaya yatiriyor.

ABD ile Taliban arasinda Subat 2020'de varilan baris anlasmasi çerçevesinde bu yil uluslararasi güçlerin Afganistan'dan geri çekilmesiyle baslayan sürecin ardindan baskent Kabil'i kusatan Taliban, 15 Agustos'ta Cumhurbaskani Esref Gani'nin ülkeyi terk etmesi sonrasi kenti çatismasiz sekilde kontrolüne almisti.

ABD, 31 Agustos'ta Afganistan'dan çekilme sürecini tamamlamisti.

Bu süreçten önce de baris süreci görüsmeleri vesilesiyle birçok ülkeyle temasta olan Taliban, yeni dönemde ülkenin dünyayla baginin devami için görüsme trafigini hizlandirdi.

Birlesmis Milletler (BM) ve Dünya Saglik Örgütü (DSÖ) yetkililerinin yani sira ABD, Avrupa ülkeleri ve Afganistan'a komsu ülkeler basta olmak üzere birçok üst düzey yetkili Taliban yönetimiyle temas halinde.

Katar Disisleri Bakani Seyh Muhammed bin Abdurrahman Al Sani, Kabil'e 12 Eylül'de yaptigi ziyarette Taliban geçici hükümetinin Basbakani Molla Muhammed Hasan Ahund ve yeni kabine üyeleriyle bir araya geldi.

Yeni dönemin ilk günlerinde gerçeklesen görüsmede, iki ülke arasindaki iliskiler, Afganistan'daki son gelismeler ve kapsamli bir hükümetin kurulmasi konularinin ele alindigi bildirildi.

Taliban yönetimi devraldiktan sonra Kabil'i ziyaret ederek geçici hükümetle ilk görüsen ülkelerden biri de Özbekistan oldu.

Özbekistan Basbakan Yardimcisi, Yatirimlar ve Dis Ticaret Bakani Sardor Umurzakov, Taliban'in Afganistan'da kurdugu geçici hükümetin "Basbakan Yardimcisi Vekili" Abdulselam Hanefi ile iki ülkenin sinirinda bulunan Tirmiz sehrinde 16 Ekim'de bir araya geldi.

Toplantida iki ülke arasindaki ticari-ekonomik is birligi, uluslararasi yük tasimaciligi ve transit konulari ile sinir güvenligi meselelerinin ele alindigi, altyapi projelerinin hayata geçirilmesi, özellikle Surhan-Puli Humri enerji nakil hatti ile Termez-Mezar-i Serif-Kabul-Pesaver demir yolu insaati konularinin detayli olarak masaya yatirildigi bildirildi.

Yeni dönemde Pakistan'dan Afganistan'a yapilan önemli bir ziyaret de Pakistan Servisler Arasi Istihbarat (ISI) Baskani Korgeneral Faiz Hamid'in eylül basinda Kabil'e gidisi oldu.

Taliban'in Kabil'de bir yönetim yapisi olusturma çabalari sürerken yapilan ziyarette, Hamid'in Taliban liderleriyle son gelismeleri ele aldigi ve iki ülke arasindaki iliskilerin gelecegini görüstügü bildirildi.

Ayrica, Kabil'deki yabanci ülkelerin diplomatik temsilcileri de Taliban'la görüsmelerini sürdürüyor. Afganistan'da Taliban geçici hükümetinin "Disisleri Bakan Vekili" Emirhan Muttaki, baskent Kabil'deki yabanci ülkelerin diplomatik temsilcileriyle eylül ayinin sonunda düzenlenen resepsiyonda bir araya geldi.

- Taliban temsilcileri ABD'li yetkililerle Katar'da yüz yüze görüstü

Afganistan'da kurulan geçici Taliban hükümetinde "Birinci Basbakan Yardimciligi" görevini üstlenen Abdulgani Birader, önceki dönemde ABD ile Taliban arasinda Subat 2020'de varilan baris anlasmasi çerçevesinde o dönem ABD Disisleri Bakani olan Mike Pompeo'yla bir araya gelmisti. Öte yandan, Birader'in önceki ABD Baskani Donald Trump'la yaptigi uzun telefon görüsmesi de o dönem basina yansimisti.

ABD heyeti, ülkenin Afganistan'dan tamamen çekilmesinden sonra ise Taliban ile ilk kez yüz yüze 9-10 Ekim'de Katar'da görüstü.

Taliban ve ABD heyetleri arasinda Doha'da yapilan görüsmeye iliskin açiklama yapan ABD Disisleri Bakanligi Sözcüsü Ned Price, ABD heyetinin Katar'in baskenti Doha'daki Taliban temsilcileriyle yaptigi görüsmelerinin samimi, profesyonel ve olumlu geçtigini söyledi.

Taliban hükümeti, görüsmelerde ABD'ye ekonomik ve diplomatik iliskiler içinde olmak istediklerini ilettiklerini ve Washington yönetiminin Afganistan'in kalkinmasinda etkin rol oynamasini istediklerini de dile getiriyor.

Taliban Sözcüsü Zabihullah Mücahid de Twitter'dan paylastigi mesajda, görüsmelerin samimi bir ortamda geçtigini, sorunlarin çözümüne yönelik iyi bir firsat oldugunu ve ihtiyaç duyulmasi halinde sürdürülmesi konusunda taraflarin mutabik kaldigini belirtti.

Görüsmeye iliskin paylasilan "Taliban hükümetinin Disisleri Bakanliginin açiklamasinda", ABD temsilcilerinin, Washington yönetiminin Afgan halkina insani yardim ulastiracagini ve diger insani yardim kuruluslarinin islerini kolaylastiracagini söyledigi bildirildi.

Taliban ayrica Doha'da Ingiltere, Fransa, Italya, Norveç, Almanya, Hindistan, BM, AB, NATO Temsilcileri ve ABD Merkezi Istihbarat Teskilati (CIA) Direktör Yardimcisi David Cohen'le de temaslarda bulundu.

- Rusya, Çin ve Pakistan'in Afganistan özel temsilcileri Taliban yönetimiyle görüstü

Rusya Disisleri Bakanliginin 22 Eylül'de yaptigi açiklamada, Rusya Devlet Baskani Vladimir Putin’in Afganistan Özel Temsilcisi Zamir Kabulov, Pakistan'in Afganistan Özel Temsilcisi Muhammed Sadik ve Çin'in Afganistan Özel Temsilcisi Yue Siaoyong'un baskent Kabil'de iki günlük resmi temaslarda bulundugu belirtildi.

Özel temsilciler, Afganistan'da geçici Taliban hükümetinin "Basbakan Vekili" Molla Muhammed Hasan, "Disisleri Bakan Vekili" Muttaki ve "Maliye Bakan Vekili" Molla Hidayetullah Bedri ile Afganistan'daki son durumu masaya yatirdi.

Öte yandan Rusya, 20 Ekim'de Afganistan meselesiyle ilgili Moskova Formati'nda yapilacak 3. toplantiya hazirlaniyor.

Rusya Disisleri Bakanligi yetkilileri Taliban yönetimiyle muhtelif temaslarda bulunurken, Rusya düzenlenecek toplantiya Taliban'dan heyet gelmesini beklediklerini de açikladi.

Afganistan sorunuyla ilgili Moskova Formatindaki müzakere mekanizmasi 2017'de Rusya, Afganistan, Çin, Pakistan, Iran ve Hindistan'in katilimiyla olusturulmus, 2018'de de toplanti yapilmisti. Bu ülkelerin yetkililerinin, 20 Ekim'de düzenlenecek toplantida da Taliban heyetiyle bir araya gelmesi öngörülüyor.

- Ingiliz heyet, Afganistan'da Taliban'la görüstü

Ingiltere de Taliban yönetimiyle temasini sürdürüyor. Ingiltere Basbakani Boris Johnson'in Afgan Geçisinden Sorumlu Yüksek Temsilcisi Simon Gass ve Ingiltere'nin Doha'daki Afganistan misyonu maslahatgüzari Martin Longden, Taliban'la görüsmek üzere 5 Ekim'de Afganistan'a gitti.

Gass ve Longden, Afganistan'da Taliban geçici hükümetinin "Disisleri Bakan Vekili" Muttaki, Taliban hükümetinin "Basbakan Yardimci Vekili" Birader ve Taliban'in önde gelen isimlerinden Mevlevi Abdul Salam Hanefi gibi Taliban'in kidemli üyeleriyle bir araya geldi.

Görüsmede, Ingiltere'nin Afganistan'a insani krizin üstesinden gelmesinde nasil yardim edebilecegi, ülkenin terörizm için bir kuluçka merkezi haline gelmesini önlemenin önemi ve ülkeyi terk etmek isteyenler için sürekli güvenli geçis ihtiyacinin ele alindigi duyuruldu.

- Bölge ülkeleriyle görüsme trafigi

Üst düzey Taliban heyetleri, Çin, Katar, Iran, Özbekistan ve Türkmenistan'dan da disisleri bakanlari dahil üst düzey yetkililerle bir araya geldi.

Çin ile Taliban arasindaki yakin iliskiler bu temaslara da yansidi. Kabil'deki Çin Büyükelçiligi, Taliban'in Kabil'i ele geçirdikten sonra da faaliyet gösteren birkaç büyükelçilikten biri. Ancak Çin, yeni Taliban hükümetini henüz resmi olarak tanimadi.

Kirgizistan Güvenlik Konseyi Baskan Yardimcisi Taalatbek Masadikov'un baskanligindaki heyet, 23 Eylül'de Afganistan'a insani yardimda bulundu.

Yardimlari geçici Taliban hükümetinin "Birinci Basbakan Yardimcisi" Birader'e teslim eden heyetin, Afganistan'daki siyasi durumu ve bölgedeki güvenlik meseleleri hakkinda görüs alisverisinde bulundugu kaydedildi.

Afganistan'da yönetimi devralan Taliban hükümeti ile Iran arasinda da sinir kapilari üzerinden gerçeklesen ticareti gelistirmek amaciyla 5 Ekim'de anlasma imzalandi.

Taraflari temsilen bir araya gelen heyetlerin, sinir kapilari üzerindeki ticari akisin kolaylastirilmasi için birçok konuda anlasmaya vardigi bildirildi.

- BM, Afganistan'daki insani durum için Taliban'la görüsüyor

Birlesmis Milletler (BM), Afganistan'daki insani durumu göz önünde bulundurarak, Taliban'la uluslararasi angajmana duyulan ihtiyaca dikkati çekiyor.

BM Genel Sekreteri Antonio Guterres'in 13 Eylül'de Isviçre'nin Cenevre kentinde düzenlenen "Afganistan'daki Insani Durum" konulu uluslararasi konferansta yaptigi yardim çagrisina 1 milyar dolarin üzerinde taahhüt yapildi.

BM Insani Islerden Sorumlu Genel Sekreter Yardimcisi ve Acil Yardim Koordinatörü Martin Griffiths, insani yardim çalisanlarinin ihtiyaçlarina ve çalisma sekillerine nasil cevap vermeleri gerektigi konusunda Taliban yönetimiyle görüsmek için Kabil'e gitti.

Birlesmis Milletler Çocuklara Yardim Fonu (UNICEF) Genel Müdür Yardimcisi Omar Abdi, Kabil'i geçen hafta ziyaret etti. Taliban'in Egitim Bakanligiyla görüsmeler yürüten Abdi, bu görüsmelerinin ardindan, Taliban yönetiminin, kisa sürede ülkenin her yerinde kiz çocuklarinin orta dereceli okullara gitmesine izin verme konusunda açiklama yapacagini belirtti.

BM, Afganistan'daki insani duruma dikkati çekmeyi sürdürüyor. Son olarak, BM Insan Haklari Yüksek Komiserligi (BMMYK), 12 Ekim'de yaptigi açiklamayla, Afganistan'da kis mevsiminin yaklastigina isaret ederek ihtiyaç sahiplerinin acil insani yardima muhtaç olduguna dikkati çekti.

BM Genel Sekreteri Guterres de Taliban'a uluslararasi insan haklari kapsaminda yükümlülüklerini yerine getirme çagrisinda bulunurken, Taliban'la temaslarin sürdügünü 11 Ekim'de yaptigi açiklamayla vurguladi.

Guterres, Taliban'in kadin ve kiz çocuklarina verdigi sözleri yerine getirmesi konusunda BM'nin bir plani olup olmadigi yönündeki soruya, "Taliban ile her gün temastayiz. Yavas sonuç aliyoruz. Her bölgede ayri ayri her gün Taliban ile görüsüyoruz. Kadinlarin haklari için her gün mücadele veriyoruz." seklinde yanit verdi.

Birlesmis Milletler Dünya Gida Programi (WFP) Afganistan Temsilcisi Mary Ellen McGroarty, 6 Ekim'de Kabil'den video konferansla düzenledigi basin toplantisinda ülkede ekonominin çökmek üzere olduguna, insani krizin tirmanista olduguna dikkati çekti.

- DSÖ Genel Direktörü Afganistan'i ziyaret etti

Dünya Saglik Örgütü (DSÖ) Genel Direktörü Tedros Adhanom Ghebreyesus, geçen ay Afganistan'i ziyaret ederek "basbakan vekili" dahil Taliban yönetiminden isimlerle görüstü.

Ghebreyesus, halka destek verebilmek için Taliban liderligiyle iliski kurmanin önemli oldugunu belirtti.

- Bakanlar Afganistan'a gitmeye hazirlaniyor

Taliban'in kurdugu Afganistan geçici hükümetinde "Disisleri Bakan Vekili" olarak görev alan Muttaki ve beraberindeki heyetle, Disisleri Bakani Mevlüt Çavusoglu 14 Ekim'de Ankara'da görüstü.

Heyetin, Katar'in baskenti Doha'da ABD basta olmak üzere farkli ülke temsilcileriyle görüstükten sonra Türkiye'ye gelme istegini iletmesi üzerine yapilan görüsmede, Afganistan'daki son durumun yani sira insani yardimlar, oradaki yatirimlarin devam etmesi gibi konular da ele alindi.

Afganistan'da sistem çökerse olusacak bosluktan terör örgütlerinin faydalanacagina dikkati çekerek Afganistan'la angajmana girilmesi gerektigini belirten Çavusoglu, 13 Ekim'de Nikaraguali mevkidasi Denis Moncada Colindres'le yaptigi ortak basin toplantisinda, dört veya bes disisleri bakani olarak Afganistan'i birlikte ziyaret etmeyi kararlastirdiklarini, ziyarete iliskin planlamalarin sürdügünü belirtmisti.