TCMB'nin Borç Istatistiklerinde Yaptigi Revizyonlar Yayimlandi

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasi (TCMB), yapilan revizyonlar sonrasi mayis sonu itibariyla kisa vadeli dis borcun 25,7 milyar dolar, net uluslararasi yatirim pozisyonu açiginin 33,6 milyar dolar ve firmalarin net döviz pozisyonu açiginin ise 37 milyar dolar azaldigini bildirdi.

TCMB'nin "Kisa Vadeli Dis Borç", "Uluslararasi Yatirim Pozisyonu", "Finansal Kesim Disindaki Firmalarin Döviz Varlik ve Yükümlülükleri" ile "Haftalik Menkul Kiymet Istatistikleri"nde yapilan revizyonlara iliskin hazirladigi bilgi notu yayimlandi.

Bilgi notunda, revizyonlarla ticari krediler verilerinde tespit edilen yanliliklarin veri kalitesinin artirilmasi yoluyla düzeltildigi, menkul kiymet istatistiklerinde uluslararasi standartlara uyumun artirildigi ve yurt disi yerlesiklerin mevduatlarinda kisa ve uzun vade ayriminin istatistiklere yansitildigi belirtildi.

Dis borç istatistiklerini etkileyen baslica revizyonun, ticari kredilerin firmalardan dogrudan raporlama yoluyla derlenmesi oldugu aktarilan notta, "Firmalarin dis ticaretten kaynakli ihracat alacaklari ve ithalat borçlari daha önce gümrük beyannameleri esas alinarak belirli varsayimlar altinda borç istatistiklerine yansitilmaktaydi. Ancak Türkiye'nin ithalati ve vadeli ithalatinda yapisal bir degisiklik olmamasina ragmen son yillarda ithalat borçlarinda dikkat çekici bir artis gözlenmistir. Firmalarin gümrük beyannamelerinde ödeme seklini tam yansitamamalari ve bankacilik sistemi araciligiyla yaptiklari ithalatta kredi geri ödeme bilgilerini bankalara zamanli raporlamamalarinin bu artisin kaynagi oldugu degerlendirilmektedir." ifadeleri kullanildi.

- Ticari krediler istatistiklerindeki yanliliklar düzeltildi

Bilgi notunda, TCMB'nin 15 milyon dolar üzeri yabanci para kredi riski bulunan firmalardan döviz risklerinin takibi amaciyla 2018'den itibaren yabanci para borç ve alacaklarina iliskin aldigi raporlamalarda da yurt disi ticari borçlarin varsayimlarin oldukça altinda kaldiginin görüldügüne isaret edildi.

Ithalat borçlarinin ithalata oraninin ortalama ve medyan degerlerinin gelismis ve gelismekte olan ülkelere kiyasla Türkiye'de görece yüksek oldugu vurgulanan notta, "Gelismekte olan ülkelerin 2020 ortalamasi yüzde 13 ve medyan degerleri yüzde 9 düzeyinde iken, gelismis ülkelerin ayni oranlari sirasiyla yüzde 10 ve yüzde 8 düzeyindedir. Türkiye'nin bu dönemdeki ithalat borçlarinin ithalata orani ise yüzde 26 düzeyindedir." denildi.

Notta, ticari krediler istatistiklerindeki söz konusu yanliliklarin düzeltilmesi amaciyla geçen yil TCMB ile Türkiye Istatistik Kurumu (TÜIK) is birliginde birçok ülkede yaygin olarak kullanilan dogrudan raporlama teknigi ile firma seviyesinde veri derlenmesine yönelik bir çalisma baslatildigi animsatilarak, sunlar kaydedildi:

"Çalisma ile çeyreklik dönemler itibariyla toplam vadeli ithalatin ve ihracatin en az yüzde 80'ini temsil eden firmalardan ticari alacak ve borçlarini yurt içi ve yurt disi ayriminda, yabanci para kompozisyonlarini da içerecek sekilde raporlamalari talep edilmistir. Dogrudan raporlama yöntemiyle elde edilen ticari kredi borç ve alacak verileri öncelikle tam kapsayicilik saglayacak sekilde tümevarim yöntemiyle genisletilmis, daha sonra da girdi olusturduklari istatistiklere geriye dönük olarak yansitilabilmeleri için geçmis zaman serileri üretilmistir. Buna göre; mayis ayi itibariyla ihracat alacaklari 13,1 milyar dolar artarak 24,5 milyar dolardan 37,6 milyar dolara çikmis, ithalat borçlari ise 25,1 milyar dolar azalarak 56,5 milyar dolardan 31,4 milyar dolara gerilemistir."

- Menkul kiymetlerde yasal sahiplikten ekonomik sahiplik esasina geçildi

Bilgi notunda, menkul kiymet istatistiklerinde yapilan revizyona da deginilerek, menkul kiymetlerin sahiplik taniminda yasal sahiplikten ekonomik sahiplik esasina geçildigi bildirildi.

Eski uygulamada, bir bankanin sahipligindeki menkul kiymetin yurt disi yerlesik ile repo veya ödünç verme islemi sonucu el degistirdiginde, DIBS'ler için yasal sahipligin, eurobondlar için ise ekonomik sahipligin esas alindigi aktarilan notta, "Yeni uygulamada DIBS'ler için de ekonomik sahiplik esas alinmaya baslanmistir." bilgisi verildi.

Notta, bir menkul kiymetin ekonomik sahibinin tüm risk ve faydalari tasiyan taraf olarak tanimlandigi aktarilarak, su ifadelere yer verildi:

"Bu yeni tanim ve uygulama geregi, repo yoluyla saglanan yurt disi kaynaklar ve fonlar, banka için kredi yükümlülügü olarak kaydedilmektedir. Repo konusu menkul kiymetler ise bankanin ekonomik sahipliginde kalmaya devam etmektedir. Repo yoluyla saglanan yurt disi kaynaklarin kredi kullanimi olarak degerlendirilmesi dis borç stokunu yukari yönlü etkilemistir.

Diger bir iyilestirme ise, yurt disi yerlesiklerin Türkiye'deki mevduatlarinin kisa ve uzun vade ayriminin yapilmasi olmustur. Eski uygulamada yurt disinda yerlesik gerçek ve tüzel kisilerin yurt içinde yerlesik bankalardaki döviz ve TL mevduatlarinin tamaminin kisa vadeli oldugu varsayilmaktaydi ancak söz konusu mevduat yükümlülükleri için banka mizan verilerinde 1 yila kadar ve 1 yilin üstünde olmak üzere vadeye göre ayrim oldugu bilinmektedir. Bu çerçevede, mevcut tablodaki mevduat kalemlerinin kisa ve uzun vadeli olarak ayristirilmasi Bankalar Tek Düzen Hesap Plani çerçevesinde yapilmistir. Çalisma sonucu, uzun vadeli mevduat tutarlari kisa vadeli dis borç tablosundan çikarilmistir."

- Revizyonlarin istatistikler üzerindeki etkisi

Bilgi notuna göre, üç baslik altinda gerçeklestirilen revizyonlar sonrasi Mayis 2021 itibariyla kisa vadeli dis borç 25,7 milyar dolar azalarak 144,9 milyar dolardan 119,2 milyar dolara geriledi.

Net uluslararasi yatirim pozisyonu açigi 33,6 milyar dolar azalarak 327,8 milyar dolardan 294,2 milyar dolara, firmalarin net döviz pozisyonu açigi ise 37 milyar dolar gerileyerek 168,6 milyar dolardan 131,6 milyar dolara indi.

Bu arada yapilan revizyonlar sonucunda, kisa vadeli dis borç stoku haziranda 2020 yil sonuna göre yüzde 6,5 artarak 121,7 milyar dolar oldu. Bu dönemde, bankalar kaynakli kisa vadeli dis borç stoku yüzde 1,3 artarak 58,1 milyar dolara, diger sektörlerin kisa vadeli dis borç stoku yüzde 2,8 yükselerek 36,5 milyar dolara çikti.

Uluslararasi yatirim pozisyonu verilerine bakildiginda, haziran sonunda geçen yil sonuna kiyasla Türkiye'nin yurt disi varliklari yüzde 7,4 artarak 274,4 milyar dolara yükselirken, yükümlülükleri yüzde 12,4 azalarak 555 milyar dolara geriledi. Böylece 2020 sonunda 378,3 milyar dolar olan net uluslararasi yatirim pozisyonu açigi, haziranda 280,6 milyar dolar düzeyinde gerçeklesti.

Öte yandan yurt disinda yerlesik kisiler, geçen hafta net 77,9 milyon dolarlik hisse senedi, 1,5 milyon dolarlik Sirket Borçlanma Senetleri aldi. Bu dönemde 45,2 milyon dolarlik Devlet Iç Borçlanma Senedi (DIBS) kesin satisi gerçeklestiren yurt disi yerlesikler, ters repo yoluyla ise 40,6 milyon dolarlik DIBS aldi.