Trump yönetimi, askeri operasyonların yerini alabilecek yeni ekonomik baskı stratejisini 'ekonomik D-Günü' olarak tanımlarken, ABD Hazine Bakanı Scott Bessent ayrıntıların 24 Ağustos'ta düzenlenecek basın toplantısında açıklanacağını duyurdu.
ÇATIŞMADA YENİ AŞAMA: EKONOMİK BASKI
BBC'ye göre, İran ile ABD arasındaki çatışmada askeri zafer ya da diplomatik çözüm ihtimali giderek zayıflarken, Washington ekonomik yaptırımları en güçlü silah olarak öne çıkarıyor. Hazine Bakanı Scott Bessent, CNBC'ye verdiği röportajda İran'a ekonomik destek sağlayan hiçbir ülkenin ayrıcalıklı olmayacağını belirterek şu mesajı verdi: 'Ya bizimlesiniz ya da bize karşısınız. İran'la iş yapmaya, para transfer etmeye, petrol satın almaya devam ederseniz ABD Hazine Bakanlığı tüm gücüyle yaptırım uygulayacaktır.'
Bessent, yeni paketin İran'a uygulanan mevcut ablukanın üzerine inşa edileceğini ve bunun 'çifte darbe' niteliği taşıyacağını ifade etti. ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ise yaptırımları çatışmanın 'yeni aşaması' olarak nitelendirerek ekonomik baskının Washington'ın elindeki en etkili araç olduğunu söyledi.
İRAN'DAN SERT TEPKİ: 'EKONOMİK TERÖRİZM'
Habere göre, Tahran yönetimi yeni yaptırım hazırlıklarını sert ifadelerle reddetti. İran Dışişleri Bakanlığı, ABD'nin ekonomik ve ticari yaptırımlarını 'ekonomik terörizm' olarak tanımlayarak, bu baskının İran halkının bağımsızlığını ve ulusal egemenliğini koruma kararlılığını değiştirmeyeceğini açıkladı. İran, 1979 İslam Devrimi'nden bu yana yaklaşık yarım asırdır farklı dönemlerde ağır ABD yaptırımlarına maruz kalıyor.
YENİ STRATEJİ ÜÇÜNCÜ ÜLKELERİ HEDEF ALIYOR
Yabancı Varlıklar Kontrol Ofisi'nde (OFAC) sekiz yıl görev yapan yaptırım uzmanı Michael Parker'a göre, Washington'ın yeni planı doğrudan İran'dan çok İran'la ticareti sürdüren üçüncü ülkeleri hedef alacak. BBC'ye konuşan Parker, birçok ülkenin ABD dolarına bağımlı finans sistemi nedeniyle ikincil yaptırımlara karşı savunmasız olduğunu belirterek, yeni stratejinin yaptırımların 'ekonomik etki alanını genişletmeyi' amaçladığını söyledi. Uzmanlara göre yaptırımların başarısı, hedef alınacak ülkelerin ve özellikle ABD müttefikleri ile Çin'in vereceği yanıta bağlı olacak.
BBC'ye göre Washington, İran'la ticaret yapan ülkelere karşı kapsamlı ikincil yaptırımlar hazırlıyor; hedefte Çin, BAE, Irak, Umman, Pakistan ve Hindistan var.
ÇİN LİSTENİN İLK SIRASINDA
İngiltere merkezli BBC'ye göre, İran petrolünün en büyük alıcısı olan Çin yeni yaptırım paketinin en kritik hedeflerinden biri olabilir. Son yıllarda Çin, ABD finans sistemine sınırlı bağımlılığı bulunan bağımsız rafineriler aracılığıyla İran petrolünü işlemeye devam etti. ABD Hazine Bakanlığı Nisan ayında milyarlarca dolarlık İran petrolü satın alan Çinli bağımsız bir rafineriye yaptırım uygulamış, Çin bankalarını da ikincil yaptırımlarla uyarmıştı. Kpler verilerine göre Çin, 2025 yılında İran'dan günlük ortalama 1,38 milyon varil petrol satın aldı. İran'ın ihraç ettiği petrolün yüzde 80'den fazlası Çin'e gidiyor.
BAE, İRAN'IN EN BÜYÜK EKONOMİK CAN SİMİTLERİNDEN BİRİ
Birleşik Arap Emirlikleri, uzun yıllardır İran'ın en önemli ticaret ve finans merkezlerinden biri olarak öne çıkıyor. BBC'ye göre Dubai'deki bankalar geçmişte İran bağlantılı büyük miktarda mevduata ev sahipliği yaptı. Dünya Ticaret Örgütü verilerine göre BAE, 2024 yılında İran'ın 21 milyar dolarlık ithalatının yaklaşık yüzde 30'unu tek başına karşıladı. Bu nedenle Washington'ın olası ikincil yaptırımları Körfez'deki finans trafiğini de etkileyebilir.
IRAK VE UMMAN DA RİSK ALTINDA
Irak ile İran arasındaki ticaret hacmi 2025 yılında 10 milyar doların üzerine çıktı. İki ülke arasındaki ekonomik ilişki büyük ölçüde İran'ın Irak'a gıda, tüketim malları ve çeşitli sanayi ürünleri ihracatına dayanıyor. Umman ise yalnızca ticari değil diplomatik açıdan da kritik bir konumda bulunuyor. Maskat yönetimi, 1979'dan bu yana İran ile yakın ilişkilerini korurken, ABD ile İran arasında birçok kez arabuluculuk görevini üstlendi.
PAKİSTAN VE HİNDİSTAN İÇİN KRİTİK EŞİK
Habere göre, Pakistan ile İran'ın ikili ticaret hacmini 10 milyar dolara çıkarma hedefi, İslamabad'ı olası Amerikan yaptırımlarına karşı kırılgan hale getiriyor. Hindistan cephesinde ise tablo farklı. Washington'ın önceki yaptırımları nedeniyle İran ile ticaret 2020'de önemli ölçüde geriledi. Buna rağmen Yeni Delhi, İran'a ağırlıklı olarak tahıl, çay, kahve ve baharat ihraç etmeyi sürdürüyor. Hindistan'ın İran'a ihracatı yaklaşık 1,3 milyar dolar seviyesinde bulunuyor.
GÖZLER 24 AĞUSTOS'TA
Trump yönetiminin ilan ettiği 'ekonomik D-Günü'nün nasıl uygulanacağı henüz netlik kazanmış değil. Hazine Bakanı Scott Bessent, 24 Ağustos'ta düzenleyeceği basın toplantısında yaptırımların kapsamını, hangi sektörlerin ve hangi ülkelerin hedef alınacağını ayrıntılı biçimde açıklayacak.
