Dünya Diyabet Günü'nde Uyari

SANKO Üniversitesi Hastanesi Endokrinoloji ve Metabolizma Hastaliklari Uzmani da olan Prof. Dr. Bastemir, 14 Kasim Dünya Diyabet Günü nedeniyle yaptigi açiklamada, diyabeti önlenmek ve tedavi etmekle ilgili artik çok daha fazla bilgi sahibi olunduguna dikkat çekti. Buna ragmen diyabetlilerin sayisinin hizla arttigini ve bu kisilerin Covid -19 hastaligina daha duyarli olduguna vurgu yapan Prof. Dr. Bastemir, “Dünyada 420 milyondan fazla insan diyabet hastasi. Diyabetli sayisi 1980’den beri dört kat artti ve yarim milyarin üzerine çikmasi bekleniyor” seklinde konustu.

Prof. Dr. Bastemir, “Tip 2 diyabetli her iki yetiskinden biri durumlarindan habersizdir. 2000-2019 yillari arasinda diyabetten ölümler küresel olarak yüzde 70 artti. Yakin tarihli Dünya Saglik Örgütü anketine göre, örgüte üye 194 devletin yüzde 62’sinde diyabet hizmetleri Covid-19 salgini sirasinda kismen veya tamamen kesintiye ugradi” ifadelerini kullandi.

Dünya Diyabet Günü’nün bu yilki temasinin, diyabet bakimina erisim, herkes için diyabet bakimina erisimin iyilestirilmesinin önemine, diyabeti ve komplikasyonlarini önlemek için harekete geçme ihtiyacina odaklandigini kaydeden Prof. Dr. Bastemir, söyle devam etti: “Diyabetli kisiler, diyabetle iyi yasamak ve komplikasyonlardan kaçinmak için sürekli bakim ve destege ihtiyaç duyarlar. Diyabet bakiminin temel bilesenleri arasinda insülin ve ilaca erisim, egitim ve psikolojik destek yer alir. Diyabetle yasayan insanlar, durumlarini yönetmelerine yardimci olmak için sürekli ve güncel egitime ihtiyaç duyar. Ömür boyu diyabetle yasam glikoz problemlerine, böbrek, kalp, damar, karaciger ve ayrica sinirlerde yaygin hasara neden olur. Kalp krizi, böbrek yetmezligi, inme, göz hastaligi ve bacak ampütasyonlari, zayif glikoz kontrolünün sonucu olabilir. Vücuttaki kan damarlarinin iç kisimlari o kadar kirilgan hale gelirki, ihtiyacimiz olan besinleri organlara gerektigi gibi tasiyamazlar. Enflamasyon dedigimiz iltihaplanma artar ve bagisiklik sistemi iyi performans göstermez. Tip 2 diyabette daha sik olmakla birlikte Tip 1’de de görülebilen obezite, bu tablolari daha da kötü hale getirir.”

Covid-19 ve diyabet "çift yönlü” bir iliski

Metabolik bir hastalik olan diyabette, virüsün bir sekilde insülin üreten pankreasi (kan sekeri seviyelerini düzenleyen salgi organi) etkileyebilecegini ya da kandaki glikoz seviyesini yükseltebilecegini animsatan Prof. Dr. Bastemir, bu nedenle Covid-19 ve diyabetin ‘çift yönlü bir iliski’ olarak tanimlanabilecegini söyledi.



“Elimizdeki verilerle Tip 2, Tip 1 ya da gebelik diyabeti, Covid-19’da ciddi hastalik riskini artiracaktir” diyen Prof. Dr. Bastemir, sözlerini söyle sürdürdü: Arastirmalar diyabet öyküsü olmayanlarda bile yüksek kan sekeri seviyeleri, daha yüksek Covid-19 ölüm orani ile güçlü bir sekilde iliskili bulunmustur. Diyabet hastalarinin, Covid-19’a yakalanmalari durumunda hastalik veya ölüm riskiyle karsilasma oranlarinin çok daha yüksek olduklari belgelenmistir. Ayni zamanda diyabet, Covid-19 riskinin artmasiyla iliskili iken, diger yandan da diyabetik ketoasidoz (komplikasyon) ve asiri yüksek insülin dozlarinin gerekli oldugu hiperozmolarite (kan sekeri konsantrasyonunun asiri derecede artisi) dahil ciddi metabolik komplikasyonlar, Covid-19’lu yeni baslangiçli diyabet hastalarinda ve bilinen diyabetli hastalarda rastlanmistir.”

Diyabet ve diger kronik hastaliklar

Prof. Dr. Bastemir, diyabet ve diger kronik hastaliklar arasindaki iliskileri ise söyle açikladi: “Obez kisilerde kalp-solunum sistemi zindeligi daha düsüktür. Akciger fonksiyonu zayif, muhtemelen siddetli uyku apnesi ve kan damari hastaligi nedeniyle yeteri kadar hareket edememektedirler. Bu olumsuzluklar, hastalik durumunda daha da önemli olmaktadir. Iyi nefes alabilmek ve optimal dolasim fonksiyonuna sahip olmak gerekli olmakla birlikte obezler, koronavirüs enfeksiyonuna yakalanma durumunda, uygun bagisiklik tepkisi olusturamamaktadirlar. Hipertansiyon ve diger kardiyovasküler hastaliklar da büyük bir risk olusturmakta, Covid-19 hastaliginin iyilesme sürecini olumsuz etkilemektedir. Virüsün neden oldugu iltihaplanma veya altta yatan diyabetli ya da Covid-19 nedeniyle yeni olusan diyabet hastalarinda, diyabetle ilgili acil bir durumun yasanmasi, kas agrisi, yorgunluk, asiri susuzluga, zorlukla nefes alma, idrara sik çikma, zihinsel yorgunluk, konsantrasyon bozuklugu ve mide bulantisina neden olarak, acil bakim ihtiyaci gerektirebilir.”

Covid-19 ve daha etkin oldugu hastaliklar

Prof. Dr. Bastemir, Tip 2 diyabet için yasli veya fazla kilolu olma gibi risk faktörleri olmayan hastalarda Covid -19’a maruz kaldiktan sonra diyabetik bir acil durum görülebilecegi uyarisinda bulundu. Diyabet hastalarinin kronik enflamatuvar durumda yasama egiliminde olup, Covid -19’a karsi yasami tehdit eden bir sitokin (protein grubu) firtinasiyla neticelenebilecek daha siddetli bir enflamatuvar yanitla karsi karsiya birakabilecegini bildiren Prof. Dr. Bastemir, özetle su bilgileri paylasti: “Bu asiri bagisiklik tepkisinin viral enfeksiyondan daha çok organ hasari yoluyla bazi hastalara zarar verdigi düsünülmekle birlikte diyabet, bagisiklik sisteminin virüslerle savasini da zayiflatabilir. Etnik köken yaninda sosyoekonomik yetersizlik, farkli kronik tibbi durumlar gibi risk faktörlerini hesaba kattiktan sonra, Covid-19’dan hastalarin hayatini kaybetme riski, diyabeti olmayanlara göre Tip 1 diyabetli hastalarda yaklasik üç kat, Tip 2 diyabetli hastalarda ise yaklasik iki kat daha yüksektir.”

Prof. Dr. Bastemir, yeni arastirma bulgulariyla ilgili su degerlendirmeyi aktardi: “Diyabet ya da hiperglisemi SARS-CoV-2’ye karsi antikor yanitini bozuyor görünmüyor. Bu da Covid-19 asisinin diyabetli olmayanlarda oldugu kadar diyabetli kisilerde de etkili olacagini göstermistir. Virüsün bulasmasini önlemeye yönelik tedbirlerin alinmasi diyabetli hastalarda öncelikli ve en iyi yoldur. Kan sekerlerini kontrol altina almadiklari sürece Covid-19 onlar için diger insanlardan çok daha fazla tehlike olusturacaktir.”

Neler yapilabilir

Diyabet haplari ve insülinin her zamanki gibi almaya devam edilmesi gerektigini vurgulayan Prof. Dr. Bastemir, yapilabilecekleri söyle özetledi: “Insülin dahil diyabet ilaçlarinizi en az 30 günlük tedarik ettiginizden emin olun. Saglik uzmaninizin belirttigi gibi kan sekerinizi test edin ve sonuçlari takip edin. Hasta hissettiginiz durumlarda saglik uzmaninizin talimatlarina uyun. Durumunuzla ilgili endiseleriniz varsa veya kendinizi hasta hissediyorsaniz, saglik uzmaninizi arayin. Gerekirse en yakin saglik merkezi ile iletisim kurun.”

“Kötü kontrol edilen diyabetli bireyler ister grip ister tüberküloz olsun siddetli enfeksiyonlara karsi daha duyarlidir” diyen Prof. Dr. Bastemir, sözlerini söyle sonlandirdi: “Yüksek kan sekeri, bagisiklik fonksiyonunu dogrudan olumsuz etkiler. Covid-19’daki kötü sonuçlarin iki ana nedeni yas ve zayif glikoz kontrolüdür. 65 yasin altindaki, obez olmayan ve glikoz kontrolü iyi olan bireylerin riski daha düsüktür. Diyabet ve Covid-19’u olan herkesin hastaneye yatirilmasi gerekmemekle birlikte bu düzeyde bir bakima ihtiyaç duyarlarsa, glikoz seviyelerini kontrol etmek ve izlemek büyük önem tasir.”