Paris Anlasmasi Sonrasi Türkiye Ulusal Katki Beyanlarini Güncelleyecek

YILDIZ NEVIN GÜNDOGMUS - Paris Anlasmasi'nin onaylanmasina iliskin kanun teklifinin Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Genel Kurulu'nda oy birligiyle kabul edilip, Resmi Gazete'de yayimlanarak yürürlüge girmesinin ardindan gözler bundan sonra Türkiye'nin atacagi adimlara çevrildi. Türkiye'nin ilk adim olarak, "enerji, atik, ulasim, binalar ve tarim" sektörlerindeki emisyon azaltim hedeflerini içeren ulusal katki beyanlarini güncelleyip, BM Sekteraryasi'na sunmasi planlaniyor.

AA muhabirinin derledigi bilgilere göre, Paris Anlasmasi, temel olarak Birlesmis Milletler Iklim Degisikligi Çerçeve Sözlesmesi'ne dayaniyor ve Kyoto Protokolü'nün sona erme tarihi olan 2020 sonrasi iklim degisikligi rejiminin düzenlenmesi amaçlaniyor.

Paris Anlasmasi'nin uzun dönemli hedefini, endüstriyellesme öncesi döneme kiyasla küresel sicaklik artisinin 2 santigrat derecenin olabildigince altinda, mümkünse 1,5 derece seviyesinde tutulmasi olusturuyor.

Bu kapsamda, Paris Anlasmasi'ni onaylayan ülkelerin, küresel sicaklik artisini 1,5 dereceyle sinirlandirmak ve 2050'ye kadar sera gazi emisyonlarini sifirlamak için taahhütlerini hayata geçirmesi gerekiyor.

Anlasmanin Kyoto Protokolü'nden farkli olarak, taraf ülkelerin ulusal katki beyanlarini (Nationally Determined Contribution / NDC) sunarak, emisyon azaltim ve sinirlama hedeflerini koymasi isteniyor.

Türkiye, 2015'te BM Sekretaryasi'na sundugu ulusal katki beyani çerçevesinde emisyon artisini 2030 itibariyla yüzde 21 azaltma taahhüdünde bulunmustu. Paris Anlasmasi kapsaminda, Türkiye'nin 2030 hedefindeki ulusal katki beyanlarini güncelleyerek, yeniden sunmasi planlaniyor.

Ulusal katki beyanlari, taraf ülkelerin ulusal kosullari çerçevesinde kendi belirledikleri baglayici olmayan gönüllü hedeflerinden olusuyor. Türkiye de bu kapsamda ulusal katki beyaninda, "enerji, atik, ulasim, binalar, tarim" sektörlerinde emisyon azaltim hedeflerine yer verecek.

- 2053 yilinda net sifir emisyon hedefi

Paris Anlasmasi kapsaminda, iklim degisikligiyle mücadelede Türkiye'nin bir diger önemli hedefini ise Cumhurbaskani Recep Tayyip Erdogan'in açikladigi "2053 yilinda net sifir emisyon hedefi" olusturuyor.

Net sifir emisyon, özellikle fosil yakitlardan kaynakli sera gazlariyla bunlari yutan, yok eden okyanus ve yesil alanlarin birbirine esitlenmesi anlamina geliyor.

Türkiye, bu konuda olusan emisyonlarin yutak alanlarla dengelenmesi için hem denizlerin kirlilikten korunmasi hem de ormanlarin ve korunan alanlarin artirilmasi için yürütülecek çalismalarla, bu dengenin kurulmasini saglayacak.

- Yapilacaklar "Iklim Surasi"nda masaya yatirilacak

Yapilacak tüm bu çalismalarin altliklarinin ise Çevre ve Sehircilik Bakani Murat Kurum'un Ocak 2022'de yapilacagini duyurdugu "Iklim Surasi"nda ele alinmasi planlaniyor.

Surada özel sektör, sivil toplum kuruluslari, üniversiteler, sanayiciler, uluslararasi kuruluslarla iklim degisikligiyle mücadele konusunda uzun vadeli stratejik eylem plani ortaya konacak. Hazirlanan eylem plani da gerek ulusal katki beyani gerekse net sifir emisyon hedeflerinin alt yapisini olusturacak.

- Türkiye'nin iklim müzakereleri

Türkiye, OECD üyesi olmasi sebebiyle Birlesmis Milletler Iklim Degisikligi Çerçeve Sözlesmesi’nin imzalandigi 1992 yilinda Sözlesmenin Ek-1 ve Ek-2 listelerine dahil edildigi için uzun süre sözlesmeye taraf olmadi.

Türkiye, 2001'de (COP 7, Marakes) gelismekte olan Ek-disi taraflara finans ve teknoloji destegi saglama yükümlülügü olan Ek-2 listesinden silinmesinin ardindan Ek-1 ülkesi olarak Sözlesmeye 2004 yilinda (COP 10, Buenos Aires) taraf oldu.

Türkiye, 2009'da (COP 15, Kopenhag) Kyoto Protokolü'ne taraf oldu ancak herhangi bir sera gazi emisyon azaltim yükümlülügü almadi. 2010'da (COP 16, Kankun) Türkiye'nin Ek-1 ülkesi olarak özel kosullari tanindi.

2014 yilinda (COP 20, Lima) Türkiye'ye en azindan 2020 yilina kadar finans, teknoloji transferi ve kapasite gelistirme destegi saglanmasinin önünü açan karar alindi.

Türkiye, yeni iklim rejiminde finans ve teknoloji desteklerine erisim talebinin karsilanmasi kaydiyla 2015 yilinda (COP 21, Paris) Paris Anlasmasi’ni kabul etti ve 22 Nisan 2016'da imzaladi. Ancak taraf olma sürecini baslatmadi.

Türkiye’nin talebine iliskin 2016 (COP 22, Marakes) ve 2017 (COP 23, Bonn) yillarinda yapilan Taraflar Konferansi öncesi ve esnasinda yapilan müzakerelerden de sonuç alinamadi.

Türkiye, 2018 yilinda (COP 24, Katoviçe) Ek-1 listesinden silinme talebini gündem önerisi olarak Sözlesme Sekretaryasina iletti, ancak konu gündeme alinmadi. Buna karsilik, Türkiye'nin finans destegine erisim talebine iliskin bir karar taslagi hazirlandi ve gayriresmi olarak istisare edildi. Bu istisarelerde de Sözlesme Ek listesinin degistirilmesine gösterilen direnç sebebiyle karar taslagi üzerinde uzlasmaya varilamadi.

Türkiye, 2019 yilinda (COP 25, Madrid) Sözlesmenin Ek-1 listesinden silinme talebine iliskin önerisini bir kez daha Sekretaryaya iletti.

25. Taraflar Konferansinda, Türkiye’nin Ek-1 listesinden silinme talebinin sonraki Taraflar Konferanslarinda gündeme getirilmemesi ve 25. Taraflar Konferansinda müzakere edilerek sonuçlandirilmasi kosulu ile gündeme alinmasi yönündeki Baskanlik teklifi Türkiye tarafindan kabul edilmeyerek, gündem önerisi geri çekildi.

Türkiye’nin Sözlesmenin Ek-1 listesinden silinme talebine iliskin gündem önerisinin 26. Taraflar Konferansi’nin gündemine alinmak üzere yeniden basvuru yapildi.

Iskoçya'nin Glasgow kentinde 31 Ekim-12 Kasim 2021 tarihleri arasinda düzenlenmesi planlanan 26. Taraflar Konferansi'nda (COP26) Paris Anlasmasi'ndaki eksik konularin tamamlanmasi bekleniyor.