Basvuru “geçici önlem” karari çikmasini içerirken, Milletlerarasi Hukuk Anabilim Dali Ögr. Gör. Abdülkadir Kaya davaya iliskin, “Bütün dünya tepki gösterdigi için ‘savas faaliyetlerinin askiya alinmasi’ karari çikabilir” dedi.
Rusya’nin Ukrayna’ya yönelik baslattigi savas 11’inci gününe girdi. Çatisma ve müzakereler devam ederken, Ukrayna Disisleri Bakanligi Lahey’deki Uluslararasi Adalet Divani’na 26 Subat 2022 tarihinde Rusya’nin 1948 tarihli BM Soykirimin Önlenmesi ve Cezalandirilmasi Sözlesmesi’ni ihlal ettigi iddiasiyla basvurdu ve Divan’dan ’acil geçici önlem” alinmasini talep etti. Divan, geçici önlemlerin taraflarin katilimiyla incelenmesi için 7 ve 8 Mart’ta durusmalar düzenleyecegini açikladi.
“Divan, Rusya’dan soykirimin engellenmesi için gerekli tedbirleri alinmasini isteyebilir”
‘Geçici önlem’ kararinin çikmasi halinde olabilecekleri aktaran Bahçesehir Üniversitesi Milletlerarasi Hukuk Anabilim Dali Ögr. Gör. Abdülkadir Kaya, “Uluslararasi Adalet Divani Statüsü’nün 41. maddesi uyarinca Divan’a kosullar gerektirdiginde taraflarin haklarinin korunmasi için geçici önlem alma yetkisi taninmistir. Taraflar buna uymak zorundadir. Ukrayna basvurusunda ‘Ukrayna halkinin haklarinin telafi edilmez biçimde zarar görmesinin, durumun agirlasmasinin önlenmesi ve Soykirim Antlasmasi çerçevesinde sorunun büyümemesi için Divan’dan geçici önlem alinmasini’ talep etmistir. Bu talebinde öncelikle askeri operasyonlarin askiya alinmasi karari verilmesini istemektedir. Divan bu tür önlem taleplerinde ilk adimda davanin esasi açisindan yetkili olup olmadigini, basvuran devletin haklari açisindan telafi edilmez bir risk bulundugunu, durumun ivediligi ve talep edilen geçici önlem ile korunacak hak arasinda baglanti gördügü durumlarda önlem karari vermektedir. Uluslararasi sözlesmelerle ilgili basvurulardaki geçici önlem taleplerinde Divan’in genel tutumuna bakildiginda söz konusu basvuruda Rusya’dan soykirim suçunun islenmesinin önlenmesi için tüm tedbirleri alinmasina karar verebilir. Ukrayna’nin önlem olarak istedigi askeri operasyonlarin askiya alinmasi talebi için önceden bir sey söylemek mümkün degildir. Ukrayna’nin 28 Subat 2022 günü Avrupa Insan Haklari Mahkemesi’ne yaptigi basvuruda istedigi geçici önlemlere Insan Haklari Mahkemesi hemen ertesi gün 1 Mart 2022 günü karar vermistir. Söz konusu önlem kararinda mahkeme Rusya hükümetinin sivillere ve sivillerin mallarina karsi, yerlesim bölgeleri, acil yardim araçlari, okul ve hastaneler, tibbi yerlesim yerleri vb. saldiri yapmaktan çekinmesine bir geçici önlem olarak karar vermistir” dedi.
“Bütün dünya tepki gösterdigi için savas faaliyetlerini durdurun karari çikabilir”
Uluslararasi Adalet Divani’nin geçici önlem kararinin savasin seyrini nasil etkileyecegine iliskin olarak Ögr. Gör. Abdülkadir Kaya sunlari söyledi:
“Divan’in derhal bütün savas faaliyetlerini durdurun demesi zor gözükmektedir. Çünkü savasin mesru olup olmadigi Birlesmis Milletler Sözlesmesi çerçevesinde incelenir. Diger yandan Ukrayna’nin basvurusu sadece soykirim suçlari önlenmesi ile ilgilidir. Ancak bütün dünya tepki gösterdigi için özellikle, Avrupa Insan Haklari Mahkemesinin Ukrayna basvurusu üzerine büyük bir hizla verdigi karar Divan’in benzer bir karar vermesini destekleyecek niteliktedir. ”
“Rusya daimi üye oldugu için BMGK’den aleyhine karar çikmasi mümkün görünmüyor”
Abdülkadir Kaya, mahkemenin olasi önlem karari açiklamasinin ardindan Rusya’nin yükümlülügü ve bu kararlarin baglayiciligi konusunda ise, “Uluslararasi Adalet Divani, geçici önlemin aleyhine alindigi ülke için uluslararasi yükümlülük getirdigini çesitli kararlarinda vurgulamistir. Ancak uygulamada bu önlem kararlarinin ilgili ülkenin raporlar düzenlemesi istenilerek takip edildigi görülmektedir. Diger taraftan Divan, esasa iliskin karar vererek basvuruyu sonlandirdiginda, Soykirimin Önlenmesi Sözlesmesi’nin ihlaline ve bazi önlemlerin ilgili ülke tarafindan yerine getirilmesini isteyebilir. Esasa iliskin karara uyulmamasi durumunda, BM Sözlesmesi’nin 94/2. maddesi geregi basvuran devlet BM Güvenlik Konseyi’nden gerekli önlemlerin alinmasini isteyebilir. Ancak Birlesmis Milletler Güvenlik Konseyi’nin karar alabilmesi bes daimi üyesinin katilimi ile mümkün olmaktadir. Rusya’da daimi üyelerden birisi oldugu için Güvenlik Konsey’inden aleyhine bir kararin çikmasi mümkün görünmemektedir ” seklinde konustu.
Kaya, mevcut durum için BM bünyesinde hak aramanin ve Güvenlik Konseyinin yaptirimlarinin saglanmasinin önemini vurguladi.
Ukrayna, Uluslararasi Adalet Divani'nin Kararini Bekliyor
Ukrayna’nin 1948 tarihli Birlesmis Milletler (BM) Soykirimin Önlenmesi ve Cezalandirilmasi Sözlesmesi’ni ihlal ettigi iddiasi nedeniyle Rusya’ya açtigi dava, Uluslararasi Adalet Divani’nda yarin basliyor.
