Gerekçeli karar açıklandı

Mahkeme, CHP'nin iptal gerekçelerini tek tek açıklık getirerek, iddia edildiği gibi Anayasa'ya aykırı olmadığı vurgulandı. Anayasa Mahkemesi ve HSYK'nın yapısını düzenleyen maddelerin kısmı iptal gerekçelerinin yer aldığı kararda, diğer maddelerin, CHP'nin iddia ettiği gibi Anayasa'ya aykırı olmadığı vurgulandı.

Gerekçeli kararda, CHP'nin Anayasa değişikliğinin iptali gerekçelerine yer verirken, iddialara tek tek cevap verdi. Yüksek Mahkeme CHP'nin iptal gerekçelerine; değişiklik teklifinin Bakanlar Kurulu tasarısı gibi verildiği iddiasını yetkisizlik nedeniyle reddetti. Anayasa değişikliği teklifinin milletvekilleri tarafından verilebileceğine işaret edilerek, Başbakan ve bakanların milletvekili sıfatıyla teklife imza atmasının o teklifi tasarı haline getirmeyeceği belirtildi. Yasanın TBMM'de oylanma biçiminin Anayasaya aykırı olduğu iddiasının da irdelendiği kararda, anayasanın 148. maddesine göre anayasa değişikliklerinde Anayasa Mahkemesine tanınan denetim yetkisinin teklif ve oylama çoğunluğu ve ivedilikle görüşülemeyeceği şartlarına uyulup uyulmadığı hususlarıyla sınırlandırıldığı ifade edildi.

Resmi Gazete'de yayımlanan, Anayasa Mahkemesi'nin, Anayasa değişikliği ile ilgili gerekçeli kararında, CHP'nin başvurusunun şekil yönünden incelendiğinin altı çizildi.

CHP'NİN İDDİALARI TEK TEK ÇÜRÜTÜLDÜ
Gerekçeli kararda, CHP'nin Anayasa değişikliği ile ilgili iptal gerekçe başvuruları tek tek anlatılarak reddedildi.

Teklifin Meclis Başkanlığı'na sunulmasından, komisyon ve Genel Kurul görüşmeleri sırasında aykırı işlem yapıldığı iddiaları reddedildiği gerekçeli kararda, yasanın TBMM'de oylanma biçiminin Anayasa'ya aykırı olduğu iddiasının da irdelendiği kararda, Anayasanın 148. Maddesine göre Anayasa değişikliklerinde Anayasa Mahkemesine tanınan denetim yetkisinin teklif ve oylama çoğunluğu ve ivedilikle görüşülemeyeceği şartlarına uyulup uyulmadığı hususlarıyla sınırlandırıldığı belirtildi.

YETERLİ DELİL BULUNMADI
Gerekçeli kararda, ileri sürülen hususların, yasanın Genel Kurul'daki oylama usullerinin, oylamanın sonucunu değiştirecek nitelikte, oylamanın geçersizliğini ispatlayacak yeterli delilin bulunmadığına işaret edildi.

Yasanın Genel Kurul görüşmeleri sırasında, TBMM İçtüzüğü'ne göre yapıldığı, Anayasa değişikliğinin içtüzüğe uygun gerçekleştiği oy çokluğu ile karara bağlandığı ifade edildi.

ŞEKİL YÖNÜNDEN İNCELEME
Anayasa değişikliğinin "şekil" yönünden incelendiği kararda, CHP'nin, "Anayasa'ya aykırı" görüşüldüğü iddiaları, "Anayasa Mahkemesi'nin görev ve yetkilerini düzenleyen Anayasa'nın 148. maddesinde, Anayasa değişikliklerine ilişkin yasaların teklif ve oylama çoğunluğu ve ivedilikle görüşülememe koşullarına uyulup uyulmadığı hususları ile sınırlı olarak sadece şekil yönünden denetlenebileceği hükme bağlandığı, iptal istemi bu sınırlı sebeplerden herhangi birine ilişkin bulunmadığı sürece davanın dinlenme olanağı yoktur" denildi.

TASARI İDDİALARI
CHP'nin, Anayasa değişikliklerinin, teklif olarak sunulabileceği, ancak söz konusu değişikliğin tasarı gibi sunulduğu iddiasına Anayasa Mahkemesi gerekçeli kararında, "TBMM İçtüzüğü'nün 73. maddesinde "Hükümetçe hazırlanan kanun tasarıları bütün bakanlarca imzalanmış olarak ve gerekçesi ile birlikte Meclis Başkanlığına sunulur." denilmektedir. Buna göre, bir tasarıdan söz edebilmek için milletvekili olsun ya da olmasın tüm Bakanlar ve Başbakan tarafından imzalanmış ve gerekçesi ile Meclis başkanlığına sunulmuş bir metnin bulunması gerekir. Bakanlar Kurulu üyeleri dışında hiç kimse bir kanun tasarısına imza atamaz. Oysa, İçtüzüğün 74. maddesine göre milletvekillerince verilen kanun tekliflerinde bir veya daha çok imza bulunabilir. Başbakan'ın ve milletvekili oldukları sürece bakanların tekliflere imza atması mümkündür. Başbakan ve bakanların milletvekili sıfatıyla herhangi bir kanun teklifine imza atmaları o teklifi tasarı haline getirmez" sözleriyle yanıt verildi.

STOK İMZA AÇIKLAMASI
Gerekçeli kararda, teklifin ilk önce AKP'li milletvekillerinin stok imza şekliyle verildiği ve ardından imzaların geri çekilerek yeniden verildiği ve teklifin gündemden çekildiği iddialarına Yüksek Mahkeme; "Komisyon aşamalarındaki işlemler, Anayasa'nın 148. maddesinde öngörülen denetlenebilir hususlardan olmadığı gibi, dava konusu Anayasa değişikliği Yasası ile ilgisi olmayan, başka bir teklife ilişkin Anayasa'ya aykırılık savlarının incelenmesi de Anayasa Mahkemesi'nin yetkisi içinde değildir" ifadeleriyle CHP'nin iddiasının geçersiz olduğu vurgulandı.

Gerekçede; "Bu nedenlerle 5982 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun'un Anayasa teklifi olarak veriliş biçimi ile Anayasa Komisyonundaki görüşme şekline ilişkin iptal isteminin, Anayasa Mahkemesinin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir" denildi.

ANAYASA'YA AYKIRILIK SORUNU
CHP'nin, söz konusu yasanın TBMM Başkanlığı'na veriliş şeklinin bile yasanın iptal gerekçeleri arasında yer aldığı iddiasına Yüksek Mahkeme şu sözlerle gerekçeli karara yer verdi:

"Anayasa'nın 148. maddesinde, Anayasa değişikliklerinde Anayasa Mahkemesine tanınan denetim yetkisi, teklif ve oylama çoğunluğu ve ivedilikle görüşülemeyeceği şartlarına uyulup uyulmadığı hususları ile sınırlandırılmıştır. Anayasa'nın 175. maddesinde Anayasa değişikliğine ilişkin oylamaların gizli yapılması öngörülmüştür. Anayasa'ya uygun geçerli bir kabul çoğunluğu ancak Anayasa'ya uygun bir oylamayla oluşabilir. Ne var ki, Anayasa Mahkemesinin oylama usulüne aykırı hareket edildiğine ve oylamanın geçersizliğine karar verebilmesi için oylama sonucunu etkileyen açık bir Anayasa'ya aykırılığın gerçekleşmiş olması gerekir. Dava dilekçesinde ileri sürülen hususların oylamanın sonucunu etkileyecek nitelikte olduğunu ispatlayacak açık ve yeterli delil bulunmadığı gibi bu usulsüzlük iddialarının oylama çoğunluğunun sağlanıp sağlanmadığı konusunda dikkate alınması gereken ikinci tur oylamalarda gerçekleştiği de belirlenemediğinden oylamanın Anayasa'ya aykırı bir şekilde yapıldığı söylenemez. Bu nedenle iptal isteminin reddi gerekir."

Gerekçeli kararda, Anayasa'nın 148. maddesinde Anayasa değişikliklerinin şekil denetiminin "teklif ve oylama çoğunluğuna ve ivedilikle görüşülemeyeceği şartına uyulup uyulmadığı hususları ile sınırlı" olduğu hatırlatılarak, "Anayasa değişikliği tekliflerinin iki defa görüşülmesinin nasıl olacağı Anayasa'da düzenlenmediğinden görüşmelerin İçtüzük hükümlerine göre yürütülmesi gerektiği açıktır" denildi.

ESASI YÖNÜNDEN DENETİME YER VERİLMEDİ
Gerekçeli kararda, Anayasa değişikliğinin "esastan" görüşülmediği vurgulandı.

Kararda CHP'nin iptal istemlerinden birine de "esastan denetim yapamaz" denilerek şöyle ifade edildi; "Anayasa'nın 148. maddesinde Anayasa değişikliklerinin esas yönünden denetimine yer verilmediği gibi, bunların biçim yönünden denetimleri de, teklif ve oylama çoğunluğuna ve ivedilikle görüşülemeyeceği şartına uyulup uyulmadığı hususları ile sınırlı tutulmuştur. İptal istemi bu sınırlı sebeplerden herhangi birine ilişkin bulunmadığı sürece davanın dinlenmesi olanağı yoktur. Dava dilekçesinde ileri sürülen hususlar Anayasa'nın 148. ve Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 21. maddelerinde sayılı ve sınırlı olarak belirlenen şekil bozukluklarından değildir. Bu itibarla Anayasa Mahkemesi'nin yetkisizliği nedeniyle iptal isteminin reddi gerekir."