Kus Gözlemcileri 'Dag Horozu' Için Dogu Karadeniz'e Geliyor

MUHITTIN SANDIKÇI - Tarim ve Orman Bakanligi 12. Bölge Müdürlügü ekipleri, "Tür Koruma Eylem Plani" kapsaminda nesli tükenme tehlikesi altinda olan dag horozunun korunmasi için çalisma yürütüyor.

Bilimsel adi "Tetrao mlokosiewiczi" olan dag horozunun, Dogu Karadeniz'de Trabzon, Rize ve Artvin'in bir bölümü ile Ardahan'da 2 bin ile 3 bin rakimda yasadigi belirtiliyor.

Dag horozu, özellikle Rize'de Kaçkar Daglari Milli Parki'nda ve Ikizdere Vadisi'ndeki Sivrikaya Yaylasi'nda kus gözlemcileri tarafindan gözlemlenebiliyor.

Kus gözlemcileri ve ziyaretçiler, sabahin erken saatlerinde hem Kaçkar Daglari'nin güzelliklerini izleyebiliyor hem de dag horozu gözlemleme sansi buluyor. Bazi ziyaretçiler ise çogu zaman saatlerce beklemelerine ragmen dag horozunu göremeden geri dönüyorlar.

Tarim ve Orman Bakanligi 12. Bölge Trabzon Sube Müdürlügü ekipleri de nesli tehlike altinda olan dag horozunun Dogu Karadeniz'de korunmasi ve sayilarinin artirilmasi için "Dag Horozu Tür Koruma Eylem Plani" yürütüyor.

Dünyada ve Türkiye'de nesli tehlike altinda olan ve yayilis gösterdigi bütün ülkelerde tamamen koruma altinda bulunan dag horozunun, Tür Koruma Eylem Planlari ile 2024 yili sonuna kadar yasam alanlarinin genisletilmesi hedefleniyor.

Eylem plani ile Türkiye'de yaban hayatinda yasayan tek paçali tavuk türü olma özelligini tasiyan dag horozunun popülasyonunun azalmasi ve yok olmasina sebebiyet verebilecek faktörlerin önlenmesi için tedbirler alinacak.

- "Göç yolu üzerinde oldugumuz için farkli türler gözlemleyebiliyoruz"

Veteriner hekim ve kus gözlemcisi Birol Hatinoglu, AA muhabirine, meslegi itibariyla uzun yillardir dogada gezdigini, kus gözlemciligi yapmaya baslamadan önce türlerin birçogunu tanidigini söyledi.

Son 10 yildir kus gözlemciligi yaptigini ve fotografçilik merakinin olustugunu belirten Hatinoglu, belli bir gözleme ulastiktan sonra bilgi birikimlerini insanlarla paylasmak, doga bilincine alistirmak, bu tür kuslarin bölgede yasadigini topluma anlatmak, onlari tanitip korumak için "Dogu Karadeniz Kuslari" kitabini, Doga Koruma ve Milli Parklar Bölge Müdürlügünün destegi ve iki arkadasi ile hazirladiklarini ifade etti.

Ayni zamanda yazar olan Hatinoglu, Kaçkar Daglari ve Dogu Karadeniz Bölgesinin 1500 metrenin üzerindeki alanlarin birçok kus türü için önemli yasam, göç, üreme ve beslenme alani olusturdugunu vurguladi.

Hatinoglu, Dogu Karadeniz'de tür sayisini kitap çiktiginda 338 olarak tespit ettiklerini kaydederek, "Bu sayiyi 4 yil sonunda 365'e çikardik. Bölge için Rize, Trabzon, Artvin ana hattimiz üç il için 365 kus türünün görülmesi güzel bir rakam. Bölge göç yolu üzerinde bir alan. Göç yolu üzerinde oldugumuz için ciddi farkli türler gözlemleyebiliyoruz." dedi.

Ikizdere Vadisi'nde Kafkasya endemigi türlerinin yasadigina dikkati çeken Hatinoglu, su degerlendirmede bulundu:

"Gözlemledigimiz dag horozlari, Kafkasya endemigi türü. Türkiye'de Trabzon'un birkaç ilçesi, Rize, Artvin ve Ardahan Posof'un bir bölümünde görülüyor, bu bölgede yasiyorlar. Bu türler yaklasik 2 bin metre rakimin üzerinde yasiyor. Yaz, kis alani terk etmeyen sabit yasayan bir tür. Iklim sartlarinda dahi yasadiklari alani terk etmiyor. Yasadiklari alandan 500 metre asagi bile inmiyorlar. Bulunduklari alanda kisin 2-3 metre kar oluyor ama kuslar burada kar dokusunun altinda bir sekilde yasiyorlar. Alanlarinda degerli bir tür. Kus gözlemleyen ornitologlar, kus gözlemcileri dünyada bu türü fotograflamak ve görmek istiyorlarsa Kafkas ekosistemine gelmek zorundalar."

Hatinoglu, geçmis yillarda bölgenin çok daha fazla ilgi gördügünü vurgulayarak, "Son yillarda sahada yabanci gözlemcilere çok fazla rastlamiyoruz. Artik Gürcistan'i kullaniyorlar. Gürcistan'da altyapi daha gelisti. Bu tür arazide insanlara destek verecek arazi rehberleri var. Insanlari gezdirip gösteriyor ve türleri koruyorlar. Popülasyonlari daha saglikli." diye konustu.

- "Normalde av yasagi olmasina ragmen kaçak av baskisi var"

Dag horozu dar bir alanda yasadigi için av baskisina dayanamadiginin altini çizen Hatinoglu, "Normalde av yasagi olmasina ragmen kaçak av baskisi var. Çok dar bir alanda yasadigi için hayvani avlamak kolay. Avlandigi zaman, bulundugu alanda bir sonraki yil bir veya iki tane görebilme sansiniz olabilir. Popülasyon belli alanlara sikismis ve av baskisi onlari kötü etkiliyor." ifadelerini kullandi.

Hatinoglu, dag horozunun bölge için önemli bir tür oldugunu yineleyerek, "Bununla birlikte ur kekligi var. Ekoturizm ve kus gözlemciligi için bölge önemli. Türkiye ve dünya için önemli." dedi.

Bölgenin kus gözlemcileri, doga fotografçilari ve kuslar üzerinde çalisma yapan akademisyenler için özel alan oldugunu dile getiren Hatinoglu, alanin, yeterli rehberlik ve tanitim hizmeti verilmesi halinde bölge turizmine tam anlamiyla kazandirilabilecegini vurguladi.

Hatinoglu, dünyada her yil yaklasik 40 milyon kisinin kus gözlemi yapmak için çesitli ülkeleri gezdigini, böylece o ülkelere milyonlarca dolarlik katma deger sagladiklarini da sözlerine ekledi.